Ένα νέο ταμείο 15,5 εκατ. δολαρίων φιλοδοξεί να δημιουργήσει την «ασταμάτητη δυναμική» που χρειάζεται για να εξαλειφθεί ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων μέσα σε μία γενιά. Και αυτή τη φορά, στο κέντρο των αποφάσεων βρίσκονται οι ίδιες οι επιζώσες.
Περισσότερες από 230 εκατομμύρια γυναίκες και κορίτσια που ζουν σήμερα στον κόσμο έχουν υποστεί ακρωτηριασμό γυναικείων γεννητικών οργάνων (Female Genital Mutilation – FGM). Πίσω από αυτόν τον αριθμό βρίσκονται κορίτσια που υπέστησαν μια πρακτική χωρίς κανένα όφελος για την υγεία τους και με συνέπειες που μπορεί να τις συνοδεύουν σε ολόκληρη τη ζωή τους.
Και ενώ τις τελευταίες δεκαετίες έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος για την εξάλειψή της, οι άνθρωποι που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή προειδοποιούν ότι αυτή η πρόοδος δεν είναι δεδομένη.
Σε αυτή την κρίσιμη στιγμή δημιουργείται το Her Horizon Fund, ένα νέο διεθνές ταμείο που ξεκινά με χρηματοδότηση 15,5 εκατ. δολαρίων και έχει έναν πολύ μεγαλύτερο τελικό στόχο: να συγκεντρώσει 100 εκατ. δολάρια για τις οργανώσεις που εργάζονται ώστε ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων να εξαλειφθεί μέσα σε μία γενιά.
Τι είναι το Her Horizon Fund
Το νέο fund παρουσιάστηκε στην Κένυα στο πλαίσιο της διεθνούς συνάντησης Justice for Girls, στην οποία συμμετείχαν περίπου 150 ακτιβιστές, επιζώσες, υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και εκπρόσωποι οργανώσεων από 36 χώρες.
Ξεκινά με 14 εκατ. δολάρια από το Wallace Global Fund και επιπλέον 1,5 εκατ. από ανώνυμο δωρητή. Πρόκειται, σύμφωνα με τους διοργανωτές, για τη μεγαλύτερη γνωστή μεμονωμένη φιλανθρωπική δέσμευση που έχει γίνει για τη στήριξη των οργανώσεων πρώτης γραμμής κατά του FGM.
Το Her Horizon Fund φιλοδοξεί να συγκεντρώσει συνολικά 100 εκατ. δολάρια από κυβερνήσεις, ιδρύματα και επιχειρήσεις και να δημιουργήσει ένα «σημείο καμπής» που θα μπορούσε να επιταχύνει αποφασιστικά την εξάλειψη της πρακτικής.
Αυτή τη φορά, οι επιζώσες δεν καλούνται απλώς να μιλήσουν
Οι επιζώσες και οι ακτιβίστριες των ίδιων των κοινοτήτων δεν αντιμετωπίζονται απλώς ως άνθρωποι των οποίων τις ιστορίες πρέπει να ακούσουμε. Θα έχουν ρόλο στις αποφάσεις για το πού πρέπει να κατευθυνθούν τα χρήματα.
Το fund σχεδιάστηκε έπειτα από πολυετή αξιολόγηση και διαβουλεύσεις με επιζώσες και ανθρώπους που εργάζονται κατά του FGM, ενώ ομάδα επιζωσών-ειδικών συμμετείχε ήδη στην προετοιμασία του.
Η ίδια λογική αναμένεται να συνεχιστεί τόσο στη στρατηγική του όσο και στις αποφάσεις χρηματοδότησης. Και αυτή η αλλαγή έχει σημασία. Γιατί οι οργανώσεις που γνωρίζουν καλύτερα τις κοινότητες στις οποίες πραγματοποιείται ο ακρωτηριασμός είναι συχνά εκείνες που δυσκολεύονται περισσότερο να βρουν σταθερή χρηματοδότηση.
Τι ακριβώς είναι ο ακρωτηριασμός γυναικείων γεννητικών οργάνων
Ο όρος FGM περιλαμβάνει πρακτικές κατά τις οποίες αφαιρούνται ή τραυματίζονται, μερικώς ή ολικά, τα εξωτερικά γυναικεία γεννητικά όργανα για μη ιατρικούς λόγους. Δεν υπάρχει κανένα όφελος για την υγεία.
Αντίθετα, μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αιμορραγία και λοιμώξεις, προβλήματα στην ούρηση και την έμμηνο ρύση, χρόνιο πόνο, σεξουαλικές δυσκολίες, επιπλοκές στην εγκυμοσύνη και τον τοκετό, αλλά και μακροχρόνιες ψυχολογικές συνέπειες.
Πρόκειται για μορφή έμφυλης βίας και παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που εφαρμόζεται κυρίως σε κορίτσια από τη βρεφική ηλικία έως τα 15 χρόνια.
Η πρόοδος υπάρχει. Αλλά μπορεί και να ανατραπεί
Σε πολλές κοινότητες η πρακτική υποχωρεί, ενώ χώρες στις οποίες ήταν επί χρόνια βαθιά ριζωμένη έχουν θεσπίσει απαγορεύσεις και αυστηρότερη νομοθεσία.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια έχουν εμφανιστεί προσπάθειες αμφισβήτησης ακόμη και ήδη κατακτημένων νομικών προστασιών. Στην Γκάμπια, για παράδειγμα, το κοινοβούλιο απέρριψε το 2024 πρόταση που θα καταργούσε την απαγόρευση του FGM – μια εξέλιξη που έδειξε πόσο εύκολα μια κατάκτηση μπορεί να βρεθεί ξανά υπό αμφισβήτηση.
Στη Σιέρα Λεόνε, από την άλλη, ακτιβίστριες εξέφρασαν απογοήτευση όταν πρόσφατη νομοθεσία για τα δικαιώματα των παιδιών δεν συμπεριέλαβε τελικά ρητή απαγόρευση του FGM.
Και την ίδια στιγμή, τα χρήματα λιγοστεύουν. Τη στιγμή που υπάρχει πλέον γνώση, εμπειρία και ένα διεθνές δίκτυο ανθρώπων που ξέρουν πώς μπορεί να επιτευχθεί αλλαγή μέσα στις κοινότητες, η χρηματοδότηση μειώνεται.
Το μεγαλύτερο διεθνές πρόγραμμα για την εξάλειψη του FGM, που υλοποιείται από το UNFPA και τη UNICEF σε 18 χώρες, είδε τη χρηματοδότησή του να υποχωρεί κατά 45% μέσα σε έναν χρόνο, από 29,6 εκατ. δολάρια σε 16,3 εκατ.
Οι περικοπές πλήττουν ιδιαίτερα τις μικρές οργανώσεις και τις πρωτοβουλίες που καθοδηγούνται από επιζώσες – ακριβώς δηλαδή εκείνες που βρίσκονται πιο κοντά στα κορίτσια που κινδυνεύουν.
Μπορεί πραγματικά να εξαλειφθεί μέσα σε μία γενιά;
Ο ΟΗΕ έχει θέσει ως στόχο την εξάλειψη του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων έως το 2030. Με τον σημερινό ρυθμό, όμως, αυτό ακούγεται περισσότερο ουτοπικό. Το Her Horizon Fund επιχειρεί να αλλάξει αυτή την πορεία όχι μόνο βάζοντας περισσότερα χρήματα στο τραπέζι, αλλά αλλάζοντας και το ποιος αποφασίζει πώς θα χρησιμοποιηθούν. Γιατί η νομοθεσία είναι απαραίτητη. Η διεθνής πίεση επίσης.
Όμως μια πρακτική που συνδέεται επί γενιές με κοινωνικούς κανόνες, παραδόσεις, την αντίληψη για τη γυναικεία σεξουαλικότητα και τη θέση των κοριτσιών μέσα σε μια κοινότητα δεν εξαφανίζεται μόνο επειδή ένα κράτος την απαγόρευσε.
Η αλλαγή πρέπει να συμβεί και μέσα στις ίδιες τις κοινότητες. Και γι’ αυτό ίσως το σημαντικότερο μήνυμα πίσω από τα 15,5 εκατ. δολάρια δεν είναι το ίδιο το ποσό. Είναι ότι οι γυναίκες που έχουν ζήσει αυτή την πρακτική δεν χρειάζεται πλέον να βρίσκονται μόνο μπροστά στις κάμερες για να αφηγούνται τι τους συνέβη. Χρειάζεται να βρίσκονται και στο τραπέζι όπου αποφασίζεται τι θα γίνει για να μη συμβεί στην επόμενη γενιά.
Με πληροφορίες από Justice for Girls, Wallace Global Fund, The Guardian