Η ιδέα ότι υπάρχει ένα «σωστό» επάγγελμα, μια επιλογή που εξασφαλίζει σταθερότητα, εξέλιξη και οικονομική ασφάλεια , είναι μια ιδέα που ανήκει σε προηγούμενες δεκαετίες. Σε μια αγορά εργασίας που μεταβάλλεται με ταχύτητα, η τεχνολογία, οι κρίσεις και οι κοινωνικές αλλαγές διαρκώς ανατρέπουν τις βεβαιότητες. Μέσα σε αυτό το τοπίο, η συμβουλή «κάνε κάτι που αγαπάς» μια συμβουλή που παλαιότερα θα φαινόταν μέχρι και ρομαντική, γίνεται πια εντελώς ρεαλιστική.
Μέχρι πριν λίγο καιρό το επάγγελμα του προγραμματιστή θεωρούνταν η τέλεια εξασφάλιση. Σήμερα ολοένα και περισσότερο με την εμφάνιση της τεχνητής νοημοσύνης, το να ξέρεις να γράφεις κώδικα δεν μοιάζει πια ένα τόσο πολύτιμο asset. Και αυτό δεν είναι το μόνο. Μια σειρά περιζήτητα και «εξασφαλισμένα» επαγγέλματα είδαν την δημοφιλία τους να χάνεται μέσα στις νέες συνθήκες και τις αλλαγές.
Η τεχνητή νοημοσύνη επιτάχυνε τη μετάβαση, τις αλλαγές και την αβεβαιότητα. Σύμφωνα με έκθεση του World Economic Forum Future of Jobs Report 2023, έως το 2027 περίπου το 23% των θέσεων εργασίας θα αλλάξει, ενώ εκατομμύρια ρόλοι θα αυτοματοποιηθούν ή θα επαναπροσδιοριστούν. Το AI δεν απειλεί μόνο τις χειρωνακτικές ή επαναλαμβανόμενες εργασίες. Επεκτείνεται και σε γνωστικά πεδία όπως η δημιουργία περιεχομένου, νομική έρευνα και ανάλυση, ιατρική διάγνωση υποβοηθούμενη από αλγορίθμους και εξυπηρέτηση πελατών μέσω chatbots. Έρευνα της McKinsey εκτιμά ότι έως και το 30% των ωρών εργασίας παγκοσμίως θα μπορούσε να αυτοματοποιηθεί έως το 2030. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η επιλογή επαγγέλματος με βάση τη «σταθερότητα» δεν μοιάζει και με μια ιδιαίτερα αποτελεσματική στρατηγική.
Μια νέα έρευνα υποστηρίζει τα οφέλη της αβεβαιότητας
Μέσα σε αυτό το κλίμα, έρχεται να προστεθεί μια ενδιαφέρουσα επιστημονική οπτική. Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Journal of Counseling Psychology της American Psychological Association δείχνει ότι οι άνθρωποι που αποδέχονται ότι δεν υπάρχει «τέλεια» καριέρα και μαθαίνουν να παίρνουν αποφάσεις μέσα στην αβεβαιότητα, βιώνουν μεγαλύτερη ικανοποίηση και νόημα στη δουλειά τους. Η επικεφαλής της έρευνας, Hui Xu, καθηγήτρια στο University of Macau εισάγει τον όρο επαγγελματική σοφία (career wisdom), την ψυχολογική ικανότητα να μπορείς να παίρνεις αποφάσεις έχοντας ελλιπή δεδομένα, να μπορείς να αποδέχεσαι την αβεβαιότητα, να έχεις εμπιστοσύνη στη διαίσθηση σου και να μπορείς να προχωράς παρά τον φόβο. Τα ευρήματα της έρευνας μας έδειξαν ότι το να νιώθεις πως ικανοποιημένος από την δουλειά σου δεν προκύπτει μόνο από να έχεις βρει την ιδανική δουλειά αλλά και από το να μάθεις να ζεις με την αβεβαιότητα και να μπορείς να βρίσκεις μια αίσθηση νοήματος σε καταστάσεις που δεν είναι ιδανικές.
Στην έρευνα συμμετείχαν 995 εργαζόμενοι στις ΗΠΑ, τους οποίους οι επιστήμονες παρακολούθησαν για έξι μήνες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι είχαν υψηλότερα επίπεδα επαγγελματικής σοφίας ανέπτυξαν ισχυρότερο αίσθημα νοήματος στη δουλειά τους, το οποίο με τη σειρά του συνδέθηκε με μεγαλύτερη επαγγελματική ικανοποίηση και εμπλοκή. Το σημαντικό εύρημα εδώ είναι ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν βρήκαν την «ιδανική δουλειά», αλλά έμαθαν να δημιουργούν νόημα μέσα σε μη ιδανικές συνθήκες. Πήγαν δηλαδη το «It is what it is» σε ένα άλλο επίπεδο.
Αν όλα είναι αβέβαια, γιατί να μην επιλέξεις αυτό που αγαπάς
Η σκέψη που προκύπτει αυθόρμητα είναι απλή. Αν δεν υπάρχει πλέον εγγυημένη ασφάλεια, τότε γιατί να μην κάνουμε αυτό που λέει η κλίση, η καρδιά μας και η διαίσθηση μας. Αφού κανείς δεν μας εγγυάται πως μια συνετή και με την λογική παρμένη απόφαση δεν θα μας παρέχει ένα εξασφαλισμένο μέλλον, τότε η διαίσθηση και η έλξη μας σε κάτι ίσως μας εξασφαλίσει ένα καλύτερο νέο. Και υπάρχουν και μερικοί ακόμη σοβαροί και τεκμηριωμένοι λόγοι για να επιλέξεις αυτό που αγαπάς.
Το εσωτερικό κίνητρο σε κάνει αποτελεσματικό και χαρούμενο
Σύμφωνα με τη θεωρία της αυτοπροσδιοριζόμενης παρακίνησης (Self-Determination Theory, Deci & Ryan), οι άνθρωποι που κινητοποιούνται εσωτερικά από ενδιαφέρον και νόημα έχουν μεγαλύτερη επιμονή, απόδοση και ευεξία. Όταν η αγορά αλλάζει, δεν σε κρατάει η «ασφάλεια» αλλά η ανθεκτικότητα και αυτή συνδέεται απευθείας με το πόσο σε ενδιαφέρει πραγματικά αυτό που κάνεις.
Μαθαίνεις πιο γρήγορα
Έρευνες δείχνουν ότι το ενδιαφέρον ενισχύει τη μάθηση και τη μνήμη (Harvard Graduate School of Education). Σε ένα περιβάλλον όπου οι δεξιότητες παλιώνουν γρήγορα, η ικανότητα να μαθαίνεις συνεχώς είναι πιο κρίσιμη από το αρχικό πτυχίο και τα πράγματα που έχεις μάθει να κάνεις.
Προσαρμόζεσαι πιο εύκολα
Με την προσαρμοστικότητα να είναι το Νο1 skill στην νέα εποχή, η ικανότητα του να μαθαίνεις συνεχώς σε όλη τη διάρκεια της ζωής σου αλλά και να μπορείς να διαχειρίζεσαι ποικίλλες μεταβάσεις θα σε βοηθήσει να έχεις μια ομαλή και ανοδική επαγγελματική πορεία.
Δημιουργείς καλύτερο δίκτυο
Οι άνθρωποι που αγαπούν αυτό που κάνουν τείνουν να επενδύουν περισσότερο σε κοινότητες και συνεργασίες. Σύμφωνα με μελέτη του LinkedIn (Global Talent Trends), τα ισχυρά επαγγελματικά δίκτυα είναι από τους βασικότερους παράγοντες εξέλιξης καριέρας.
Αντέχεις τις μεταβάσεις και τις αποτυχίες
Σε μια ασταθή αγορά, οι αλλαγές καριέρας είναι σχεδόν δεδομένες. Έρευνα του Stanford δείχνει ότι το “growth mindset”, η πεποίθηση ότι μπορείς να εξελιχθείς, συνδέεται με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε επαγγελματικές μεταβάσεις. Όταν έχεις επιλέξει κάτι που σε ενδιαφέρει, οι αποτυχίες δεν σε πτοούν τόσο εύκολα.
Το νόημα γίνεται ανταγωνιστικό πλεονέκτημα
Σύμφωνα με μελέτη της Gallup, οι εργαζόμενοι που βρίσκουν νόημα στη δουλειά τους είναι πιο παραγωγικοί και πιο αφοσιωμένοι. Σε ένα περιβάλλον όπου το AI μπορεί να αναλάβει πολλές τεχνικές εργασίες, το ανθρώπινο στοιχείο, νόημα, δημιουργικότητα, ενσυναίσθηση, αποκτά μεγαλύτερη αξία.
Από την «τέλεια επιλογή» στη συνειδητή πορεία
Το βασικό συμπέρασμα δεν είναι ότι πρέπει να ακολουθούμε άκριτα το πάθος μας, αγνοώντας την πραγματικότητα. Η έρευνα της APA είναι σαφής. Δεν πρόκειται για παρορμητικές αποφάσεις, αλλά για ισορροπία ανάμεσα στη λογική και την αποδοχή της αβεβαιότητας. Ίσως, τελικά, η πιο ρεαλιστική στρατηγική καριέρας να περιορίζεται σε μερικά απλά βήματα.
- Να ενημερώνεσαι και να σχεδιάζεις
- Να αποδέχεσαι ότι δεν μπορείς να προβλέψεις τα πάντα
- Να επιλέγεις κάτι που σε ενδιαφέρει αρκετά ώστε να επιμείνεις
- Να είσαι έτοιμος να αλλάξεις πορεία
Σε έναν κόσμο όπου τα επαγγέλματα μετασχηματίζονται, η «σωστή επιλογή» δεν είναι μια σταθερή απόφαση, αλλά μια δυναμική διαδικασία. Και ίσως εκεί να βρίσκεται και η πραγματική ασφάλεια: Όχι στο τι διαλέγεις, αλλά στο πώς μαθαίνεις να πορεύεσαι με αυτό.
Πηγές
https://www.mckinsey.com/featured-insights/future-of-work/jobs-lost-jobs-gained-what-the-future-of-work-will-mean-for-jobs-skills-and-wages?
https://www.weforum.org/publications/the-future-of-jobs-report-2023/in-full/conclusion-f8781a024e
https://news.gallup.com/poll/697403/purposeful-work-boosts-engagement-few-experience.aspx