Η διάγνωση του διαβήτη σε ένα παιδί γεννά πολλά ερωτήματα για ολόκληρη την οικογένεια. Τι προκαλεί τη νόσο; Ποια συμπτώματα χρειάζονται άμεση προσοχή; Πώς αλλάζει η καθημερινότητα και τι προσφέρουν οι νέες τεχνολογίες στη διαχείρισή της; Μιλήσαμε με τη Δρ Σοφία Σακκά, Παιδοενδοκρινολόγο- Παιδοδιαβητολόγος, Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής Α’ Παιδιατρική Κλινική ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Παίδων «Αγ.Σοφία» για τον διαβήτη στην παιδική ηλικία, τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης και τις εξελίξεις που διευκολύνουν τη ζωή των παιδιών και των γονιών τους.

Τι προκαλεί τον διαβήτη τύπου 1;
Ο διαβήτης τύπου 1 ή νεανικός διαβήτης είναι ένα αυτοάνοσο νόσημα, δηλαδή ο οργανισμός επιτίθεται κατά των ίδιων των κυττάρων του παγκρέατος που παράγουν ινσουλίνη, φτιάχνοντας αυτοαντισώματα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην παράγεται ινσουλίνη, που είναι απαραίτητη για να χρησιμοποιήσει ο οργανισμός τη γλυκόζη από τις τροφές και να τη μετατρέψει σε ενέργεια. Έτσι, η γλυκόζη συσσωρεύεται στο αίμα και ανεβαίνει σε πολύ υψηλά επίπεδα, επικίνδυνα για την υγεία και τη ζωή.
Από ποια ηλικία μπορεί να εκδηλωθεί;
Ο διαβήτης μπορεί να εκδηλωθεί σε όλες τις ηλικίες. Είναι πιο συχνός κοντά στην εφηβεία, αλλά τα τελευταία χρόνια βλέπουμε να μειώνεται συνεχώς ο μέσος όρος ηλικίας εκδήλωσης του διαβήτη και έχουμε και ασθενείς 12–15 μηνών με διαβήτη τύπου 1.
Ποια είναι τα συμπτώματα;
Τα πρώτα συμπτώματα είναι πολυουρία (τακτική ανάγκη για ούρηση), πολυδιψία (συνεχής αναζήτηση νερού) και απώλεια βάρους. Αν αυτά ξεφύγουν της προσοχής, τότε ακολουθούν αφυδάτωση, κοιλιακό άλγος, δύσπνοια και, τελικά, μείωση του επιπέδου συνείδησης (διαβητική κετοξέωση).
Τι είναι η διαβητική κετοξέωση;
Η διαβητική κετοξέωση είναι μια σοβαρή επιπλοκή του διαβήτη. Συμβαίνει όταν ο οργανισμός δεν έχει αρκετή ινσουλίνη και αρχίζει να καίει λίπος αντί για γλυκόζη για ενέργεια, οπότε παράγονται οξέα (κετόνες). Χρειάζεται νοσηλεία και αγωγή με ενδοφλέβια ινσουλίνη και αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα μπορεί να είναι επικίνδυνη για τη ζωή. Είναι πιο συχνή στην πρωτοδιάγνωση του διαβήτη, αλλά μπορεί να συμβεί και σε ασθενείς με πολύ κακή ρύθμιση ή σε περιπτώσεις ασθένειας του παιδιού με διαβήτη.
Ποιες είναι οι διαφορές στην εκδήλωση του διαβήτη ανάλογα με την ηλικία του παιδιού;
Τα συμπτώματα (πχ. αυξημένη διούρηση, πολυδιψία, απώλεια βάρους) είναι κοινά για όλους. Η δυσκολία στα μικρά παιδιά ή στα νήπια είναι ότι μπορεί να μην μπορούν να εκφράσουν τη δίψα τους, οπότε μπορεί να αφυδατωθούν πολύ πιο γρήγορα, αν οι γονείς δεν αναγνωρίσουν την αυξημένη διούρηση, και να έρθουν στο νοσοκομείο σε πιο βαριά κατάσταση.
Τι πρέπει να προσέξουν οι γονείς για να εντοπίσουν έγκαιρα τον διαβήτη, ώστε να μην πέσει το παιδί τους σε κώμα;
Είναι πολύ σημαντικό να αναγνωρίσουν τα συμπτώματα πολυουρίας, πολυδιψίας ή ενούρησης που δεν προϋπήρχε, να μιλήσουν με τον παιδίατρό τους άμεσα και να μην καθυστερήσουν να μετρήσουν τη γλυκόζη στο αίμα ή στα ούρα.

Πώς πρέπει να διαχειριστούν οι γονείς μια αυξημένη τιμή γλυκόζης στο αίμα;
Σε περίπτωση αυξημένης τιμής, πρέπει άμεσα να πάνε το παιδί στο νοσοκομείο για αντιμετώπιση. Μια τέτοια διάγνωση αρχικά αποτελεί ένα μεγάλο σοκ για την οικογένεια, αλλά, με τη βοήθεια της ομάδας διαβήτη στο νοσοκομείο, θα εκπαιδευτούν στην αντιμετώπισή του και θα μπορέσουν να υποστηρίξουν το παιδί, αλλά και ο ένας τον άλλο, στη διαχείριση του διαβήτη. Η συμβολή του ψυχολόγου της ομάδας διαβήτη είναι αδιαμφισβήτητη.
Τι είναι η ομάδα διαβήτη και πως γίνεται η εκπαίδευση;
Η ομάδα διαβήτη περιλαμβάνει τους γιατρούς- διαβητολόγους, νοσηλευτή- επισκέπτρια υγείας, διαιτολόγο και ψυχολόγο. Μετά τη διάγνωση οι γονείς εκπαιδεύονται στη χορήγηση ινσουλίνης, τον υπολογισμό των υδατανθράκων στις τροφές, τον υπολογισμό των δόσεων ινσουλίνης και την αντιμετώπιση των υψηλών ή χαμηλών τιμών γλυκόζης, αλλά και τι να κάνουν σε περίπτωση άσκησης, ασθένειας και άλλων καθημερινών δραστηριοτήτων.
Ποιο είναι το κλειδί για την έγκαιρη διάγνωση;
Το κλειδί για την έγκαιρη διάγνωση είναι η αναγνώριση των συμπτωμάτων της πολυουρίας και της πολυδιψίας και η άμεση μέτρηση της γλυκόζης στο αίμα ή στα ούρα, πριν οδηγηθεί το παιδί σε διαβητική κετοξέωση. Τα παιδιά με έγκαιρη διάγνωση έχουν λιγότερες μέρες νοσηλείας, λιγότερες επιπλοκές και καλύτερη μακροπρόθεσμη έκβαση.
Ποιοι είναι οι παράγοντες που μελετώνται σχετικά με την εμφάνιση του διαβήτη Τύπου 1 και δεν έχουν εντοπιστεί ακόμη;
Ο διαβήτης τύπου 1 είναι ένα πολυπαραγοντικό νόσημα. Πολλές φορές υπάρχει κάποια γενετική προδιάθεση και είναι πιο συχνός σε συγγενείς πρώτου βαθμού ασθενών με νεανικό διαβήτη, αλλά ακόμα δεν έχουν βρεθεί συγκεκριμένα γονίδια που να τον προκαλούν. Περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως η έκθεση σε ιογενείς λοιμώξεις, το μικροβίωμα του εντέρου, τα επίπεδα βιταμίνης D και ο χρόνος εισαγωγής των στερεών τροφών, θεωρείται ότι επηρεάζουν, αλλά κανένας από αυτούς δεν έχει κάποια άμεση συσχέτιση από μόνος του.
Γιατί αυξάνεται ο αριθμός των παιδιών που νοσούν από διαβήτη τύπου 1 τα τελευταία χρόνια;
Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε μια ραγδαία αύξηση των αυτοάνοσων νοσημάτων, συμπεριλαμβανομένου και του διαβήτη. Η επίπτωση του διαβήτη τύπου 1 αυξάνεται κατά 3% περίπου κάθε χρόνο. Ιδιαίτερα μετά την πανδημία είχαμε μια έξαρση στα ποσοστά εμφάνισης διαβήτη, η οποία ακόμα συνεχίζεται σε μικρότερα επίπεδα. Επειδή είναι πολυπαραγοντικό νόσημα, δεν υπάρχει ακόμα σαφές αίτιο.
Ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ του διαβήτη τύπου 1 και του διαβήτη τύπου 2;
Ο διαβήτης τύπου 1 είναι ένα αυτοάνοσο νόσημα που εμφανίζεται κυρίως στην παιδική ηλικία και δεν σχετίζεται με την κακή διατροφή ούτε με τον τρόπο ζωής. Ο οργανισμός δεν μπορεί να παράγει ινσουλίνη. Η θεραπεία είναι μόνο η ενέσιμη ινσουλίνη και ο διαβήτης τύπου 1 είναι μη αναστρέψιμος.
Ο διαβήτης τύπου 2 οφείλεται στην αυξημένη κατανάλωση υδατανθράκων, σχετίζεται με την παχυσαρκία και οι ασθενείς αρχικά παράγουν ινσουλίνη, αλλά έχουν αντίσταση στη δράση της. Η θεραπεία είναι αρχικά δισκία από το στόμα, αλλά μπορεί να χρειαστεί και ινσουλίνη. Στα παιδιά, με σωστή διατροφή και άσκηση, μπορεί να είναι αναστρέψιμος.
Υπάρχουν παιδιά που νοσούν από διαβήτη τύπου 2;
Ο διαβήτης τύπου 2 είναι πιο συχνός στους ενήλικες, αλλά τα τελευταία χρόνια βλέπουμε αρκετά περιστατικά και σε παιδιά λόγω της αύξησης της παιδικής παχυσαρκίας. Δυστυχώς, η ηλικία εμφάνισης έχει πέσει σημαντικά και υπάρχουν και ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 που, εκτός από την αγωγή από το στόμα, μπορεί να χρειαστούν τη χορήγηση ινσουλίνης ήδη από την παιδική ηλικία.
Πώς έχει εξελιχθεί η αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 1;
Η αντιμετώπιση του νεανικού διαβήτη έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία 10 έτη. Πλέον υπάρχουν μετρητές συνεχούς καταγραφής της γλυκόζης που δείχνουν την τιμή της γλυκόζης κάθε στιγμή της ημέρας, χωρίς να χρειάζεται οι ασθενείς να τσιμπιούνται συνέχεια, και έχουν συναγερμούς ειδοποίησης για τις ψηλές ή τις χαμηλές τιμές γλυκόζης.
Επίσης, υπάρχουν ινσουλίνες υπερταχείας δράσης, σταθερότερες ινσουλίνες, εφαρμογές υπολογισμού των δόσεων και των υδατανθράκων της τροφής, ενώ η τεχνολογία τα τελευταία χρόνια κάνει άλματα στον τομέα του διαβήτη. Υπάρχουν έξυπνες πένες, αλλά και αντλίες ινσουλίνης με εξελιγμένους αλγόριθμους που προσπαθούν να μιμηθούν τη λειτουργία του παγκρέατος και κάνουν τη ζωή των ατόμων με διαβήτη πολύ πιο εύκολη.

Τι πρέπει να γνωρίζουμε για τις αντλίες ινσουλίνης, τα συστήματα συνεχούς παρακολούθησης γλυκόζης και τις αντλίες κλειστού κυκλώματος (υβριδικές αντλίες);
Οι αντλίες ινσουλίνης είναι συσκευές είτε είναι κολλημένες στο σώμα ή είναι μηχανήματα μικρής διάστασης που συνδέονται στο σώμα με ένα καθετηράκι. Έχουν μια δεξαμενή που γεμίζει με ινσουλίνη και αλλάζονται κάθε 3 ημέρες. Η χορήγηση ινσουλίνης γίνεται με το πάτημα ενός κουμπιού στην αντλία ή στο κινητό του ασθενούς και αποφεύγονται έτσι τα πολλαπλά τσιμπήματα μέσα στη μέρα.
Έχουν πολύ πιο εξειδικευμένα γνωρίσματα διαχείρισης του διαβήτη και οι υβριδικές αντλίες επικοινωνούν με τα συστήματα συνεχούς παρακολούθησης γλυκόζης, δίνοντας παραπάνω ινσουλίνη όταν αντιλαμβάνονται την άνοδο της γλυκόζης στο αίμα και σταματώντας τη χορήγηση όταν προβλέπουν υπογλυκαιμία. Έτσι, οι ασθενείς έχουν για πολύ περισσότερη ώρα τιμές γλυκόζης εντός στόχου, άρα και πολύ μικρότερες πιθανότητες άμεσων και μακροπρόθεσμων επιπλοκών.
Μπορεί κανείς να προλάβει τον διαβήτη;
Τα τελευταία χρόνια γίνεται μεγάλη έρευνα πάνω σε θεραπείες που καταστέλλουν τα αυτοαντισώματα κατά των κυττάρων του παγκρέατος. Προς το παρόν, έχει πάρει έγκριση στην Αμερική και την Ευρώπη μία ανοσοτροποποιητική θεραπεία που καθυστερεί την εμφάνιση κλινικού διαβήτη τύπου 1 σε ασθενείς που βρίσκονται ένα στάδιο πριν από την εκδήλωση των συμπτωμάτων, δηλαδή έχουν τουλάχιστον 2 θετικά αυτοαντισώματα διαβήτη και μη φυσιολογική καμπύλη γλυκόζης.
Τι άλλο έχουν να περιμένουν τα παιδιά με διαβήτη;
Αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε εξέλιξη κλινικές μελέτες πάνω στη μεταμόσχευση νησιδίων παγκρέατος και τη γονιδιακή θεραπεία για τον διαβήτη, αλλά ακόμα πιο άμεσα έρχονται και στην Ελλάδα πιο εξελιγμένοι αλγόριθμοι αντλιών ινσουλίνης που θα χρειάζονται όλο και λιγότερη ανθρώπινη συμμετοχή. .
Η Δρ Σοφία Σακκά είναι MD, PhD, Παιδοενδοκρινολόγος- Παιδοδιαβητολόγος, Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής Α’ Παιδιατρική Κλινική ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Παίδων «Αγ.Σοφία».