Είναι συνηθισμένο και καθημερινό. Εσύ να ακούς μουσική στα ακουστικά σου. Στο δρόμο, στο μετρό, στη δουλειά, στο γυμναστήριο, όταν κάνεις δουλειές στο σπίτι. Μουσική, podcasts και audiobooks συχνά γεμίζουν κάθε κενό μέσα στη μέρα και επιτρέπουν να δημιουργούμε έναν προσωπικό «χώρο» μέσα στο θόρυβο της καθημερινότητας. Και αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό. Η μουσική μπορεί να βελτιώσει τη διάθεση, να μειώσει το στρες και, υπό ορισμένες συνθήκες, να μας βοηθήσει να συγκεντρωθούμε. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν και μια λιγότερο προφανή ψυχολογική διάσταση της διαρκούς χρήσης ακουστικών. Μπορεί να περιορίζει τις στιγμές στις οποίες μένουμε πραγματικά μόνοι με τις σκέψεις μας και να μετατρέπεται σε έναν εύκολο τρόπο αποφυγής δυσάρεστων συναισθημάτων.
Χάνουμε την εξάσκηση της προσοχής
Ένα από τα ζητήματα που θέτει ο Αμερικανός νευροεπιστήμονας και καθηγητής Ψυχολογίας και Ψυχιατρικής Richard Davidson σε άρθρο του αμερικανικού CNN είναι η ικανότητά μας να παραμένουμε συνειδητά παρόντες σε αυτό που κάνουμε, χωρίς το μυαλό να παρασύρεται διαρκώς από σκέψεις. Ο Davidson περιγράφει αυτή την ικανότητα ως έναν «μυ της επίγνωσης». Την ικανότητά μας να έχουμε συνειδητή επίγνωση χωρίς να χανόμαστε στη ροή των σκέψεων. «Πρόσεχες αυτό που έκανες ή το μυαλό σου βρισκόταν κάπου αλλού;» είναι το βασικό ερώτημα που θέτει. Η συνεχής ακουστική διέγερση δεν σημαίνει από μόνη της ότι κάποιος έχει μικρότερη ικανότητα συγκέντρωσης. Μπορεί όμως να αφαιρεί κάποιες από τις ευκαιρίες που έχουμε μέσα στην ημέρα να αφήσουμε το μυαλό χωρίς εξωτερικό ερέθισμα και να επαναφέρουμε συνειδητά την προσοχή μας στο παρόν.
Τα ακουστικά μπορούν να γίνουν τρόπος αποφυγής
Μουσική, podcasts, βίντεο και κινητό μπορούν να λειτουργήσουν ως εξαιρετικά αποτελεσματικοί περισπασμοί όταν νιώθουμε άγχος, δυσφορία ή όταν το μυαλό μας μπαίνει σε έναν κύκλο υπερανάλυσης αλλά όπως υπογραμμίζει ο Davidson δεν διαρκούν για πάντα. Είναι διαφορετικό το να χρησιμοποιούμε τη μουσική για να χαλαρώσουμε και άλλα για να μην ερχόμαστε αντιμέτωποι με όσα σκεφτόμαστε ή αισθανόμαστε. Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι δεν έχει σημασία μόνο πόσο συχνά ακούμε μουσική αλλά και γιατί την ακούμε. Μελέτες γύρω από τη μουσική και τη συναισθηματική ρύθμιση έχουν δείξει ότι διαφορετικοί τρόποι ακρόασης μπορούν να έχουν διαφορετικά αποτελέσματα.
Η μουσική μπορεί να χρησιμοποιηθεί για χαλάρωση, παρηγοριά ή βελτίωση της διάθεσης, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί επίσης να συνδέεται με στρατηγικές που συντηρούν τον μηρυκασμό και τα αρνητικά συναισθήματα.
Η κοινωνική «φούσκα»
Τα ακουστικά δεν μας απομονώνουν μόνο από τον θόρυβο. Στέλνουν και το μήνυμα ότι δεν είμαστε διαθέσιμοι Έρευνα σε εφήβους και νέους έχει καταγράψει αυτή τη διπλή λειτουργία των headphones. Από τη μία πλευρά, οι συμμετέχοντες τα περιέγραψαν ως έναν τρόπο δημιουργίας ενός προσωπικού, ασφαλούς χώρου όταν το περιβάλλον γίνεται υπερβολικά έντονο. Από την άλλη, αναγνώρισαν ότι μπορούν να λειτουργήσουν ως εμπόδιο στην επικοινωνία και να δημιουργήσουν αίσθηση αποσύνδεσης από τους άλλους.
Τα ακουστικά μάς δίνουν τη δυνατότητα να ελέγχουμε το περιβάλλον μας, αλλά ταυτόχρονα μπορούν να περιορίζουν τις μικρές, αυθόρμητες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις της καθημερινότητας: μια σύντομη κουβέντα, μια παρατήρηση, ακόμη και την απλή επίγνωση των ανθρώπων που βρίσκονται γύρω μας. Το να περπατά κάποιος με ακουστικά δεν σημαίνει ότι είναι κοινωνικά απομονωμένος. Όταν όμως η προσωπική αυτή «φούσκα» γίνεται η μόνιμη κατάσταση μέσα στην οποία κινούμαστε, αξίζει να αναρωτηθούμε τι χάνεται έξω από αυτήν.
Δεν χρειάζεται να σταματήσουμε να φοράμε ακουστικά
Η διαφορά είναι στο πώς χρησιμοποιούμε τα ακουστικά μας. Είναι διαφορετικό να βάζουμε την αγαπημένη μας playlist επειδή απολαμβάνουμε τη μουσική και άλλο να αισθανόμαστε ότι κάθε κενό στη μέρα μας πρέπει οπωσδήποτε να γεμίσει με ήχο.
Κάποιες φορές είναι χρήσιμο να αφήνουμε τα ακουστικά στην τσάντα. Να περπατάμε χωρίς soundtrack, να παρατηρούμε τον δρόμο και τους ανθρώπους γύρω μας και να αφήνουμε για λίγο τις σκέψεις μας να υπάρχουν χωρίς να προσπαθούμε αμέσως να τις καλύψουμε με ένα ακόμη ερέθισμα. Σε μια καθημερινότητα γεμάτη πληροφορία, εικόνες και ήχους, η ικανότητα να αντέχουμε λίγη σιωπή μπορεί να είναι μια δεξιότητα που αξίζει να μη χάσουμε.