Είναι το παιδί που γεννήθηκε πρώτο; μήπως το μικρότερο της οικογένειας ή είναι εκείνο που τους μοιάζει περισσότερο; Πρόκειται για ένα ερώτημα που έχει γίνει αντικείμενο αστείων μεταξύ αδελφών, αν λοιπόν θέλεις να «πειράξεις» λίγο ακόμα τα αδέρφια σου, έχεις πια και τις ευλογίες της επιστήμης.
Σύμφωνα με έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Psychological Bulletin της American Psychological Association, οι επιστήμονες εξέτασαν τέσσερις βασικούς παράγοντες: τη σειρά γέννησης, το φύλο, την ιδιοσυγκρασία και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας.
Όπως διαπιστώθηκε, οι γονείς πράγματι εμφανίζουν μικρές προτιμήσεις μεταξύ των παιδιών τους. Τα ευρήματα βασίζονται σε μετα-ανάλυση που εξέτασε σχεδόν 19.500 συμμετέχοντες, αξιοποιώντας δεδομένα από 30 δημοσιευμένες μελέτες στις ΗΠΑ, τον Καναδά και τη Δυτική Ευρώπη, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 2015 και 2022, καθώς και από 14 επιπλέον μη δημοσιευμένες βάσεις δεδομένων.
Ποιο παιδί ευνοούν περισσότερο οι γονείς;
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα αφορά τη σειρά γέννησης. Σύμφωνα με τη μετα-ανάλυση, τα μικρότερα παιδιά φαίνεται να απολαμβάνουν ελαφρώς ευνοϊκότερη μεταχείριση από τους γονείς τους σε σύγκριση με τα μεγαλύτερα αδέλφια τους. Ωστόσο, η εικόνα αλλάζει όταν εξετάζεται ο βαθμός ελέγχου και η αυτονομία που τους παρέχεται. Σε αυτή την περίπτωση, οι γονείς εμφανίζονται λιγότερο ελεγκτικοί απέναντι στα πρωτότοκα παιδιά, δίνοντάς τους μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων.
Το φύλο αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που φαίνεται να παίζει ρόλο. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι κόρες τείνουν να αντιμετωπίζονται ελαφρώς πιο ευνοϊκά από τους γιους. Ωστόσο, ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της μελέτης αφορά την προσωπικότητα. Οι γονείς φαίνεται να δείχνουν μεγαλύτερη προτίμηση στα παιδιά που χαρακτηρίζονται από ευγένεια, συνεργατικότητα και υπευθυνότητα, ανεξάρτητα από τη σειρά γέννησης ή το φύλο τους.
Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, ορισμένα παιδιά ενδέχεται να είναι απλώς πιο εύκολα στη διαχείριση και την ανατροφή τους σε σχέση με άλλα. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι γονείς αγαπούν περισσότερο ένα παιδί, αλλά ότι μπορεί να αισθάνονται μεγαλύτερη ευκολία στην επικοινωνία και την καθημερινή αλληλεπίδραση μαζί του.
Στην έρευνα συμμετείχαν επιστήμονες από το Brigham Young University στη Γιούτα και το Western University στον Καναδά. Ο Alex Jensen, καθηγητής στο School of Family Life του Brigham Young University, υπογραμμίζει ότι οι γονείς συχνά συνδέονται πιο εύκολα με ένα παιδί από ό,τι με κάποιο άλλο, είτε λόγω προσωπικότητας είτε λόγω κοινών ενδιαφερόντων ή άλλων χαρακτηριστικών. Παράλληλα, επισημαίνει τη σημασία του να αναγνωρίζουν οι ίδιοι οι γονείς αυτά τα μοτίβα συμπεριφοράς και να παρατηρούν πώς αντιδρούν τα παιδιά τους σε καταστάσεις που μπορεί να εκληφθούν ως ένδειξη εύνοιας.
Η αγαπημένη θέση στην οικογένεια και οι επιπτώσεις στα παιδιά
Η γονεϊκή εύνοια, γνωστή στην επιστημονική βιβλιογραφία ως Parental Differential Treatment (PDT), δεν αποτελεί ένα καινούργιο φαινόμενο. Αντιθέτως, προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι η διαφορετική μεταχείριση μεταξύ αδελφών είναι αρκετά συνηθισμένη. Μάλιστα, μελέτη που εξετάστηκε από το CBC News αναφέρει ότι μπορεί να εμφανίζεται σε έως και 65% των οικογενειών στις ΗΠΑ.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο ποιο παιδί θεωρείται το αγαπημένο, αλλά και πώς βιώνουν τα ίδια τα παιδιά αυτή τη διαφορετική αντιμετώπιση. Σύμφωνα με έρευνα του 2020 στο Χονγκ Κονγκ, τα παιδιά που αντιλαμβάνονται ότι αντιμετωπίζονται λιγότερο ευνοϊκά από τα αδέλφια τους μπορεί να αισθάνονται αδικία, ανταγωνισμό και συναισθηματική απόσταση μέσα στην οικογένεια. Μάλιστα, οι αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία δεν περιορίζονται απαραίτητα στο παιδί που αισθάνεται παραμελημένο, αλλά μπορεί να αφορούν και εκείνο που θεωρείται το αγαπημένο.
Ποιος είναι ο ρόλος των μεσαίων παιδιών;
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ευρήματα μιας διαφορετικής καναδικής έρευνας, που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2024 στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS). Η μελέτη εξέτασε περισσότερους από 700.000 συμμετέχοντες από τον Καναδά, τις ΗΠΑ, την Αυστραλία και το Ηνωμένο Βασίλειο και διαπίστωσε ότι τα μεσαία παιδιά συγκέντρωναν υψηλότερες βαθμολογίες σε χαρακτηριστικά όπως η ειλικρίνεια, η ταπεινότητα και η συνεργατικότητα.
Το εύρημα αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς έρχεται σε αντίθεση με παλαιότερες αντιλήψεις σύμφωνα με τις οποίες η σειρά γέννησης δεν συνδέεται ουσιαστικά με την προσωπικότητα. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα χαρακτηριστικά αυτά ενδέχεται να σχετίζονται και με το μέγεθος της οικογένειας.
Σε κάθε περίπτωση, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η έννοια του «αγαπημένου παιδιού» είναι πιο σύνθετη από όσο συχνά πιστεύουμε. Οι μικρές διαφορές στη γονεϊκή συμπεριφορά μπορεί να είναι υπαρκτές, όμως δεν καθορίζουν ούτε την αγάπη ούτε τη συνολική σχέση ενός γονέα με το παιδί του. Ίσως, τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να μην υπάρχουν διαφορετικές δυναμικές μέσα στην οικογένεια, αλλά κάθε παιδί να αισθάνεται ότι έχει τη δική του ξεχωριστή θέση, χωρίς να χρειάζεται να ανταγωνιστεί τα αδέλφια του για να την κερδίσ