Συντάξεις στα 68 από το 2030; Τι δείχνουν οι νέες προβολές της Κομισιόν για την Ελλάδα

Πόσο ακόμη θα χρειαστεί να εργαζόμαστε μέχρι να βγούμε στη σύνταξη; Αν κρίνουμε από τις νέες προβολές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η απάντηση είναι: πιθανότατα περισσότερο.

Στην έκθεση 2027 Ageing Report – Underlying Assumptions and Projection Methodologies, που δημοσιεύθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2026, η Κομισιόν παρουσιάζει τις δημογραφικές και οικονομικές εξελίξεις που αναμένεται να επηρεάσουν τα συνταξιοδοτικά συστήματα των ευρωπαϊκών χωρών έως το 2080.

Και για την Ελλάδα οι αριθμοί είναι συγκεκριμένοι: γενικό όριο συνταξιοδότησης στα 68 έτη το 2030, στα 70 το 2055 και στα 72 το 2080.

Πριν αρχίσουμε, ωστόσο, να υπολογίζουμε πόσα χρόνια εργασίας μάς απομένουν, υπάρχει μια σημαντική διευκρίνιση: η Κομισιόν δεν αποφάσισε νέα αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης στην Ελλάδα. Οι αριθμοί προκύπτουν από προβολές που βασίζονται στην ήδη ισχύουσα ελληνική νομοθεσία και στις εκτιμήσεις για το προσδόκιμο ζωής.

Τι προβλέπει η έκθεση για τα όρια συνταξιοδότησης στην Ελλάδα

Στον Πίνακα II.A3.2, στη σελίδα 110 της έκθεσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει την εκτιμώμενη εξέλιξη των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης στα κράτη μέλη.

Για την Ελλάδα, οι προβολές είναι ίδιες για άνδρες και γυναίκες:

Η ίδια η έκθεση διευκρινίζει ότι, για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου προβλέπεται σύνδεση των ορίων συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής, οι μελλοντικές ηλικίες υπολογίζονται με βάση τον εθνικό μηχανισμό αναπροσαρμογής και τις δημογραφικές προβολές της Eurostat.

Γιατί μπορεί να αυξηθούν τα όρια συνταξιοδότησης

Η σύνδεση των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής δεν είναι μια καινούργια πρόταση των Βρυξελλών. Όπως υπενθυμίζει η έκθεση, οι μεταρρυθμίσεις του 2012 και του 2014 αύξησαν στην Ελλάδα το γενικό όριο συνταξιοδότησης από τα 65 στα 67 έτη και το όριο πρόωρης συνταξιοδότησης από τα 60 στα 62 έτη, με τις αντίστοιχες ασφαλιστικές προϋποθέσεις.

Παράλληλα, η ελληνική νομοθεσία προβλέπει μηχανισμό που συνδέει τα όρια συνταξιοδότησης με τη μεταβολή του προσδόκιμου ζωής στην ηλικία των 65 ετών. Η πρώτη αναπροσαρμογή είχε προγραμματιστεί για το 2021, αλλά δεν εφαρμόστηκε, καθώς η πανδημία είχε προκαλέσει μείωση του προσδόκιμου ζωής.

Το 2024 ο μηχανισμός δεν ενεργοποιήθηκε επίσης, επειδή η μεταβολή του προσδόκιμου ζωής σε σύγκριση με το 2010 ήταν μικρότερη από ένα έτος. Έτσι, τα όρια παρέμειναν στα 67 και 62 έτη, αντίστοιχα.

Ο μηχανισμός προβλέπει επανεξέταση ανά τριετία. Επομένως, οι προβολές της Κομισιόν δεν συνιστούν νέα νομοθετική παρέμβαση, αλλά εκτίμηση για το πώς θα μπορούσαν να εξελιχθούν τα όρια με βάση το υφιστάμενο πλαίσιο.

Η Ελλάδα του 2080 θα έχει σχεδόν 3 εκατομμύρια λιγότερους κατοίκους

Πίσω από τη συζήτηση για τις συντάξεις βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα: το δημογραφικό. Σύμφωνα με τις προβολές της Eurostat που περιλαμβάνονται στην έκθεση, ο πληθυσμός της Ελλάδας αναμένεται να μειωθεί από περίπου 10,4 εκατομμύρια κατοίκους το 2025 σε 10,2 εκατομμύρια το 2030. Η μείωση συνεχίζεται τις επόμενες δεκαετίες, με τον πληθυσμό να υποχωρεί στα 9,7 εκατομμύρια το 2040 και στα 7,6 εκατομμύρια το 2080.

Δηλαδή, μέσα σε περίπου πέντε δεκαετίες, η Ελλάδα προβλέπεται να χάσει σχεδόν 2,7 εκατομμύρια κατοίκους. Και δεν είναι μόνο ότι ο πληθυσμός θα μειωθεί. Είναι και ότι θα γεράσει σημαντικά.

Το 2025, οι άνθρωποι ηλικίας 65 ετών και άνω αντιστοιχούν στο 23,9% του συνολικού πληθυσμού. Το 2030 το ποσοστό προβλέπεται να φτάσει στο 25,9%, το 2040 στο 31,1% και το 2080 στο 34,6%.

Με άλλα λόγια, το 2080 περισσότεροι από ένας στους τρεις κατοίκους της Ελλάδας προβλέπεται να είναι άνω των 65 ετών.

Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η αύξηση του πληθυσμού ηλικίας 80 ετών και άνω, το ποσοστό του οποίου εκτιμάται ότι θα υπερδιπλασιαστεί, από 7,2% το 2025 σε 14,9% το 2080.

Λιγότεροι άνθρωποι σε ηλικία εργασίας, περισσότεροι ηλικιωμένοι

Η δημογραφική γήρανση δεν αφορά μόνο τον αριθμό των συνταξιούχων, αλλά και εκείνον των ανθρώπων που θα βρίσκονται σε ηλικία εργασίας. Στην Ελλάδα, ο πληθυσμός ηλικίας 20 έως 64 ετών προβλέπεται να μειωθεί από περίπου 6 εκατομμύρια ανθρώπους το 2025 σε 3,8 εκατομμύρια το 2080.

Πρόκειται για περίπου 2,2 εκατομμύρια λιγότερους ανθρώπους σε ηλικία εργασίας. Παράλληλα, ο δείκτης δημογραφικής εξάρτησης των ηλικιωμένων, που συγκρίνει τον πληθυσμό άνω των 65 ετών με εκείνον των 20 έως 64 ετών, αναμένεται να αυξηθεί από 41,3% το 2025 σε 69,3% το 2080.

Για να το πούμε πιο απλά, σήμερα αντιστοιχούν περίπου 41 άνθρωποι ηλικίας 65 ετών και άνω σε κάθε 100 ανθρώπους ηλικίας 20 έως 64 ετών. Το 2080 θα αντιστοιχούν σχεδόν 69. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι άνω των 65 ετών είναι συνταξιούχοι ή ότι όλοι όσοι βρίσκονται σε ηλικία εργασίας απασχολούνται. Δείχνει, όμως, πόσο σημαντικά αναμένεται να μεταβληθεί η δημογραφική ισορροπία πάνω στην οποία στηρίζονται τα ασφαλιστικά συστήματα.

Ζούμε περισσότερα χρόνια, αλλά κάνουμε λιγότερα παιδιά

Ένας από τους βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν τις συντάξεις είναι η αύξηση του προσδόκιμου ζωής. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις προβολές της έκθεσης, το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση για τις γυναίκες αναμένεται να αυξηθεί από 84,5 έτη το 2025 σε 90,1 έτη το 2080. Για τους άνδρες, η αντίστοιχη αύξηση είναι από 79,5 σε 86,4 έτη.

Ακόμη πιο σημαντικό για το συνταξιοδοτικό σύστημα είναι το προσδόκιμο ζωής στην ηλικία των 65 ετών. Οι γυναίκες που θα φτάνουν σε αυτή την ηλικία το 2080 προβλέπεται να έχουν κατά μέσο όρο ακόμη 26,4 χρόνια ζωής, έναντι 21,8 ετών το 2025. Για τους άνδρες, η αντίστοιχη εκτίμηση αυξάνεται από 18,7 σε 23,8 χρόνια.

Αυτό σημαίνει ότι οι συντάξεις θα χρειάζεται, κατά μέσο όρο, να καταβάλλονται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Την ίδια στιγμή, οι γεννήσεις δεν αναμένεται να ανακάμψουν αρκετά ώστε να αναπληρώνουν τον πληθυσμό.

Ο δείκτης γονιμότητας στην Ελλάδα εκτιμάται σε 1,20 παιδιά ανά γυναίκα το 2025. Ακόμη και το 2080, προβλέπεται να βρίσκεται στο 1,45, αρκετά χαμηλότερα από το επίπεδο αναπλήρωσης των γενεών, που είναι περίπου 2,1 παιδιά ανά γυναίκα, χωρίς να συνυπολογίζεται η μετανάστευση.

Θα εργαζόμαστε τελικά μέχρι τα 70;

Η έκθεση δεν περιορίζεται στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης. Εξετάζει και το πόσοι άνθρωποι αναμένεται να παραμένουν ενεργοί στην αγορά εργασίας σε μεγαλύτερες ηλικίες. Για την Ελλάδα, το ποσοστό συμμετοχής στην αγορά εργασίας των ανθρώπων ηλικίας 65 έως 69 ετών προβλέπεται να αυξηθεί από 17,9% το 2025 σε 24,2% το 2030 και 53,8% το 2080. Για τις γυναίκες της ίδιας ηλικιακής ομάδας, η αύξηση είναι ακόμη πιο εντυπωσιακή: από 11,7% το 2025 σε 47,6% το 2080.

Παράλληλα, η μέση ηλικία αποχώρησης από την αγορά εργασίας εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από περίπου 64,9 έτη το 2026 σε 68,6 έτη το 2080. Εδώ, ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική διαφορά: η μέση ηλικία αποχώρησης από την αγορά εργασίας δεν ταυτίζεται με το νόμιμο όριο συνταξιοδότησης. Επηρεάζεται από τις ασφαλιστικές προϋποθέσεις, την απασχόληση και τις συνθήκες που επικρατούν στην αγορά εργασίας.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τους σημερινούς εργαζομένους;

Η έκθεση της Κομισιόν παρουσιάζει ένα σαφές σενάριο: εφόσον εφαρμοστεί ο ισχύων μηχανισμός σύνδεσης των ορίων συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής και επαληθευτούν οι σχετικές δημογραφικές παραδοχές, το γενικό όριο ηλικίας στην Ελλάδα εκτιμάται ότι θα αυξηθεί στα 68 έτη το 2030, στα 70 το 2055 και στα 72 το 2080.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες αυξήσεις έχουν ήδη αποφασιστεί ή ότι αποτελούν νέα απαίτηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Οι προβολές αποτυπώνουν μια πιθανή εξέλιξη με βάση το υφιστάμενο πλαίσιο. Η πραγματική πορεία των ορίων θα εξαρτηθεί από τις προβλεπόμενες διαδικασίες αναπροσαρμογής, τα δεδομένα του προσδόκιμου ζωής και τυχόν μελλοντικές νομοθετικές αλλαγές.

Υπάρχει, πάντως, και μια διάσταση που δεν μπορεί να αποτυπωθεί μόνο με αριθμούς. Το γεγονός ότι οι άνθρωποι ζουν περισσότερα χρόνια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορούν όλοι να εργάζονται περισσότερα χρόνια υπό τις ίδιες συνθήκες.

Άλλες είναι οι δυνατότητες ενός ανθρώπου που εργάζεται σε γραφείο και άλλες εκείνου που έχει περάσει δεκαετίες σε μια σωματικά απαιτητική δουλειά. Η κατάσταση της υγείας, οι συνθήκες εργασίας και οι διαφορές μεταξύ επαγγελμάτων αποτελούν κρίσιμους παράγοντες σε οποιαδήποτε συζήτηση για την παράταση του εργασιακού βίου.

Η έκθεση της Κομισιόν δεν αποφασίζει πότε θα συνταξιοδοτηθούν οι σημερινοί εργαζόμενοι. Δείχνει, όμως, ότι η Ελλάδα κινείται προς ένα μέλλον με λιγότερους νέους, περισσότερους ηλικιωμένους και αυξανόμενη πίεση στο ασφαλιστικό σύστημα.

Και κάπως έτσι, το ερώτημα δεν είναι μόνο μέχρι ποια ηλικία θα εργαζόμαστε. Είναι και υπό ποιες συνθήκες θα μπορούμε να το κάνουμε.