Σκέψου μια γυναίκα που προσπαθεί να απομακρυνθεί από μια κακοποιητική σχέση. Πρέπει να βρει ένα ασφαλές μέρος για να μείνει, να συμβουλευτεί δικηγόρο, να οργανώσει τη φροντίδα των παιδιών της ή να προχωρήσει σε αλλαγές που θα της επιτρέψουν να διαχειρίζεται ανεξάρτητα τα οικονομικά της. Και όλα αυτά ενώ εξακολουθεί να πρέπει να πηγαίνει καθημερινά στη δουλειά της, να τηρεί το ωράριό της και να εξασφαλίζει το εισόδημά της.
Για τους εργαζομένους που βρίσκονται σε αυτή τη θέση, η βρετανική αλυσίδα σούπερ μάρκετ Tesco ανακοίνωσε ένα συγκεκριμένο μέτρο υποστήριξης: τρεις ημέρες ειδικής άδειας με αποδοχές για όσους βιώνουν ενδοοικογενειακή βία, χωρίς να χρειάζεται να προσκομίσουν επίσημα αποδεικτικά στοιχεία της κακοποίησης.
Η πολιτική, με την ονομασία Safe Leave, ανακοινώθηκε πριν λίγες ημέρες και αφορά περίπου 300.000 εργαζομένους της εταιρείας στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Τρεις ημέρες άδειας για να οργανώσουν την ασφάλειά τους
Η νέα πολιτική θεσπίστηκε σε συνεργασία με το βρετανικό συνδικάτο εργαζομένων στο εμπόριο Usdaw και προβλέπει έως τρεις ημέρες ή 21 ώρες άδειας με αποδοχές, οι οποίες μπορούν να αξιοποιηθούν με ευελιξία.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της Tesco, ο χρόνος αυτός μπορεί να χρησιμοποιηθεί για δικαστικές διαδικασίες, αναζήτηση προσωρινής ή μόνιμης στέγης, αλλαγή κλειδαριών, ρυθμίσεις για τη φροντίδα των παιδιών ή διαχωρισμό των οικονομικών από τον κακοποιητικό σύντροφο.
Πρόκειται για πρακτικές ενέργειες που συχνά απαιτούν χρόνο, μετακινήσεις και συνεννοήσεις με διαφορετικές υπηρεσίες. Η δυνατότητα να πραγματοποιηθούν χωρίς απώλεια ημερομισθίων μπορεί να αφαιρέσει ένα επιπλέον οικονομικό εμπόδιο.
Η εταιρεία επισημαίνει ότι η άδεια προστίθεται στις ήδη διαθέσιμες υπηρεσίες υποστήριξης των εργαζομένων της, οι οποίες περιλαμβάνουν εμπιστευτική συμβουλευτική, νομική και οικονομική καθοδήγηση και υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Δεν χρειάζεται να αποδείξουν ότι κακοποιούνται
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της πολιτικής είναι ο τρόπος με τον οποίο οι εργαζόμενοι μπορούν να ζητήσουν την άδεια. Η Tesco διευκρινίζει ότι δεν θα απαιτεί επίσημα αποδεικτικά στοιχεία ενδοοικογενειακής κακοποίησης, ούτε θα ζητά από τους εργαζομένους να αφηγηθούν ξανά τραυματικές εμπειρίες προκειμένου να λάβουν υποστήριξη.
Παράλληλα, οι προϊστάμενοι έχουν εκπαιδευτεί ώστε να αναγνωρίζουν πιθανές ενδείξεις κακοποίησης, να ανταποκρίνονται με ευαισθησία και να παραπέμπουν τους εργαζομένους σε εξειδικευμένες υπηρεσίες.
Η προσέγγιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η ενδοοικογενειακή βία δεν συνοδεύεται πάντοτε από επίσημες καταγγελίες, δικαστικές αποφάσεις ή άλλα έγγραφα. Επιπλέον, η κακοποίηση μπορεί να περιλαμβάνει ψυχολογικό εξαναγκασμό και οικονομικό έλεγχο, πέρα από τη σωματική βία.
Η νέα άδεια δεν προϋποθέτει, επομένως, να έχει προηγηθεί μια επίσημη διαδικασία καταγγελίας.
Στην Ιρλανδία η Tesco είχε εφαρμόσει αντίστοιχο μέτρο ήδη από το 2023
Παρότι η ανακοίνωση αφορά το βρετανικό προσωπικό της Tesco, η εταιρεία είχε ήδη προχωρήσει σε αντίστοιχη πρωτοβουλία στην Ιρλανδία. Στις 6 Μαρτίου 2023, η Tesco Ireland ανακοίνωσε ότι προσφέρει πέντε ημέρες άδειας με αποδοχές στους περίπου 13.000 εργαζομένους της που βιώνουν ενδοοικογενειακή βία.
Η άδεια μπορούσε να ληφθεί ακόμη και από εργαζομένους που είχαν μόλις προσληφθεί, χωρίς ελάχιστο χρόνο προϋπηρεσίας, ενώ δεν απαιτούνταν αποδεικτικά κακοποίησης. Προβλέφθηκε επίσης ειδικός τρόπος καταγραφής της απουσίας για την προστασία της ιδιωτικότητας των εργαζομένων.
Η εταιρεία προχώρησε τότε στην εφαρμογή του μέτρου πριν ολοκληρωθεί η σχετική νομοθετική διαδικασία στην Ιρλανδία.
Λίγους μήνες αργότερα, στις 27 Νοεμβρίου 2023, η Ιρλανδία καθιέρωσε νομοθετικά το δικαίωμα σε πέντε ημέρες πληρωμένης άδειας μέσα σε περίοδο 12 μηνών για εργαζομένους που βιώνουν ενδοοικογενειακή βία. Το δικαίωμα ισχύει πλέον γενικά για τους εργαζομένους της χώρας και δεν εξαρτάται από την πολιτική μιας συγκεκριμένης επιχείρησης.
Στη Βόρεια Ιρλανδία ετοιμάζεται άδεια δέκα ημερών
Η συζήτηση για την προστασία των εργαζομένων που βιώνουν κακοποίηση εξελίσσεται. Στις 23 Οκτωβρίου 2026, η κυβέρνηση της Βόρειας Ιρλανδίας ανακοίνωσε τις λεπτομέρειες ενός νέου δικαιώματος για δέκα ημέρες άδειας με αποδοχές ετησίως, το οποίο προβλέπεται να τεθεί σε εφαρμογή τον Απρίλιο του 2027, εφόσον ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες διαδικασίες.
Σύμφωνα με το αρμόδιο υπουργείο Οικονομίας, η άδεια θα μπορεί να λαμβάνεται ευέλικτα, ακόμη και σε μισές ημέρες, με καταβολή των κανονικών αποδοχών.
Οι εργαζόμενοι δεν θα χρειάζεται να αποκαλύπτουν λεπτομέρειες της κακοποίησης ή τον συγκεκριμένο λόγο για τον οποίο χρειάζονται την άδεια.
Η διαφορά με την πρωτοβουλία της Tesco είναι σημαντική: στη Βόρεια Ιρλανδία πρόκειται για δικαίωμα που προορίζεται να κατοχυρωθεί νομοθετικά για τους δικαιούχους εργαζομένους, και όχι για μια εθελοντική παροχή συγκεκριμένου εργοδότη.
Τι προβλέπεται στην Ελλάδα για τους εργαζομένους που βιώνουν ενδοοικογενειακή βία;
Στην Ελλάδα, η ενδοοικογενειακή βία αναγνωρίζεται πλέον ρητά ως ζήτημα που μπορεί να απαιτεί υποστήριξη και από τον εργοδότη.
Η υπουργική απόφαση 95/2026, που αφορά τις πολιτικές πρόληψης και αντιμετώπισης της βίας και της παρενόχλησης στην εργασία, περιλαμβάνει ειδική αναφορά στην προστασία της απασχόλησης και στην υποστήριξη εργαζομένων που βιώνουν ενδοοικογενειακή βία.
Στα μέτρα που μπορούν να προβλέπονται από τις επιχειρήσεις αναφέρονται ενδεικτικά η χορήγηση ειδικής άδειας και οι ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας, με στόχο τη διατήρηση της απασχόλησης και την ομαλή επανένταξη των εργαζομένων μετά από περιστατικά κακοποίησης.
Υπάρχει, όμως, μια ουσιαστική διαφορά σε σχέση με την Ιρλανδία και την πολιτική της Tesco στη Βρετανία.
Η συγκεκριμένη ελληνική ρύθμιση δεν καθιερώνει ένα γενικό, εγγυημένο δικαίωμα σε συγκεκριμένο αριθμό ημερών ειδικής άδειας με αποδοχές για όλους τους εργαζομένους που βιώνουν ενδοοικογενειακή βία. Η δυνατότητα χορήγησης άδειας αναφέρεται ως ενδεικτικό μέτρο υποστήριξης, χωρίς να ορίζονται συγκεκριμένη διάρκεια και αποδοχές.
Επομένως, η ύπαρξη μιας πολιτικής υποστήριξης στον χώρο εργασίας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο εργαζόμενος διαθέτει το ίδιο κατοχυρωμένο δικαίωμα με εκείνο που προβλέπεται στην Ιρλανδία.
Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα θα προχωρήσει κάποια στιγμή σε μια πιο συγκεκριμένη νομοθετική πρόβλεψη, ώστε η δυνατότητα λήψης πληρωμένης άδειας να μην εξαρτάται από τις αποφάσεις ή τις επιμέρους πολιτικές κάθε εργοδότη.
Η οικονομική ανεξαρτησία μπορεί να είναι καθοριστική
Η ενδοοικογενειακή βία μπορεί να επηρεάσει κάθε πτυχή της ζωής ενός ανθρώπου, συμπεριλαμβανομένης της εργασίας του. Για ορισμένα θύματα, η διατήρηση της απασχόλησης και του εισοδήματός τους αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη δυνατότητα να αναζητήσουν βοήθεια και να οργανώσουν με ασφάλεια τα επόμενα βήματά τους.
Αυτός είναι και ο λόγος που η άδεια με αποδοχές έχει διαφορετική σημασία από μια γενική δυνατότητα απουσίας από την εργασία. Ένας εργαζόμενος μπορεί να χρειάζεται χρόνο για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της κακοποίησης, χωρίς να έχει την οικονομική δυνατότητα να στερηθεί τον μισθό του.
Τρεις ημέρες ασφαλώς δεν αρκούν για να αντιμετωπιστούν όλες οι δυσκολίες που μπορεί να συνεπάγεται μια κακοποιητική σχέση. Η διασφάλιση, όμως, ότι ένας άνθρωπος μπορεί να απευθυνθεί σε δικηγόρο, να αναζητήσει ασφαλή στέγη ή να οργανώσει τη φροντίδα των παιδιών του χωρίς να χάσει τις αποδοχές του, αποτελεί μια συγκεκριμένη μορφή εργασιακής προστασίας.