Δεύτερη ημέρα που η Ισπανία πενθεί τους τουλάχιστον 69 νεκρούς της από τη σιδηροδρομική τραγωδία μετά τη σύγκρουση δύο υπερταχειών κοντά στο Τολέδο. Τα σωστικά συνεργεία συνεχίζουν να εργάζονται νυχθημερόν είτε για τον εντοπισμό επιζώντων, είτε για την ανάσυρση θυμάτων με στόχο την ταυτοποίησή τους.
Ο πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ μίλησε για μια έρευνα σε βάθος ώστε να διαλευκανθούν τα αίτια του δεύτερου σιδηροδρομικού ατυχήματος μέσα σ’ ένα χρόνο. Η αντιπολίτευση του επικεφαλής του Λαϊκού Κόμματος, Αλμπέρτο Νούνιες Φεϊχόο είναι αναμενόμενα πιεστική, αφού η χώρα βρίσκεται σε προεκλογική περίοδο. «Ο θάνατος περισσότερων από 100 ανθρώπων σε δύο σιδηροδρομικά δυστυχήματα μέσα σε διάστημα οκτώ μηνών εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια και την ακεραιότητα του σιδηροδρομικού συστήματος», δήλωσε ο ηγέτης της αντιπολίτευσης, προσθέτοντας ότι οι Ισπανοί «δικαιούνται απαντήσεις».
Οι έρευνες βρίσκονται σε εξέλιξη, ενώ τα ισπανικά μέσα ενημέρωσης καθημερινά διαρρέουν ηχητικά ντοκουμέντα από τις τελευταίες συνομιλίες των μηχανοδηγών των δύο μοιραίων αμαξοστοιχιών και του κέντρου ελέγχου. Η προκαταρκτική έκθεση για το δυστύχημα διαπίστωσε ότι το τρένο της κρατικής Renfe, το οποίο συγκρούστηκε με τον ακινητοποιημένο συρμό της ιδιωτικής Iryo, κινούταν με 160 χιλιόμετρα την ώρα. Το δε ηχητικό ντοκουμέντο που πρώτη έδωσε στη δημοσιότητα η El Pais, ήταν αυτό που αποκάλυψε ότι ένας ελεγκτής έδωσε άδεια στο τρένο της Renfe να συνεχίσει την πορεία του με κανονική ταχύτητα. Σύμφωνα με τον Πουέντε, η εντολή αυτή ήταν αντίθετη με το πρωτόκολλο το οποίο προβλέπει ότι τα τραίνα δεν θα πρέπει να κινούνται με ταχύτητα μεγαλύτερη των 40 χιλιομέτρων την ώρα σε τέτοιες καταστάσεις.
Η τραγωδία της Τετάρτης 28 Οκτωβρίου, μια μαύρη σελίδα στην ιστορία της σύγχρονης Ισπανίας, επανέφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση για την ασφάλεια και τη συντήρηση του σιδηροδρομικού δικτύου της Ισπανίας, του μεγαλύτερου στην Ευρώπη. Για δεκαετίες, το δίκτυο σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας αποτελούσε πηγή εθνικής υπερηφάνειας, συμβολίζοντας τον ταχύ εκσυγχρονισμό της χώρας και την ανάδειξή της σε μία από τις ισχυρότερες οικονομίες της Ευρώπης. Ωστόσο, το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα, που σημειώθηκε έπειτα από ακόμη μία τραγωδία με μεγάλο αριθμό θυμάτων τον περασμένο Ιανουάριο, μετατρέπει πλέον αυτό το επίτευγμα σε πολιτικό βάρος για την κυβέρνηση Σάντσεθ. Παράλληλα, φέρνει την κατάσταση του σιδηροδρομικού δικτύου στο επίκεντρο της προεκλογικής αντιπαράθεσης ενόψει των πρόωρων εκλογών της 29ης Νοεμβρίου.
Τι πήγε στραβά, πάλι;
Οι απαντήσεις σ’ αυτό το ερώτημα δεν είναι εύκολο να δοθούν. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το ανθρώπινο λάθος, τα προβλήματα συντήρησης, οι πολιτικές λιτότητας και οι μεταρρυθμίσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της σιδηροδρομικής ασφάλειας διαδραμάτισαν, το καθένα με τον τρόπο του, τον ρόλο τους για την τραγωδία κοντά στο Τολέδο.
Σύμφωνα με το ισπανικό υπουργείο Μεταφορών, τα προκαταρκτικά ευρήματα της έρευνας παραπέμπουν σε μια αλληλουχία αστοχιών. Αρχικά, μια δυσλειτουργία υπολογιστή έθεσε εκτός λειτουργίας το γερμανικής κατασκευής σύστημα σηματοδότησης, το οποίο είχε εγκατασταθεί το 1992. Στη συνέχεια, οι υπεύθυνοι του σιδηροδρομικού δικτύου ανέλαβαν τον έλεγχο και επέτρεψαν σε μια αμαξοστοιχία να συνεχίσει την πορεία της σε γραμμή όπου είχε ήδη ακινητοποιηθεί άλλο τρένο, με αποτέλεσμα τη φονική σύγκρουση.
Ο Χάιμε Ταμαρίτ, πρώην διευθυντής ευρωπαϊκού εργαστηρίου πιστοποίησης συστημάτων σιδηροδρομικής σηματοδότησης, ο οποίος είχε συμβάλει στην εποπτεία της ανάπτυξης του πανευρωπαϊκού συστήματος που σχεδιάστηκε για την αποτροπή σιδηροδρομικών ατυχημάτων, εκτίμησε ότι η συγκεκριμένη αστοχία αποκαλύπτει τη σοβαρή κατάσταση στην οποία βρίσκεται το ισπανικό δίκτυο υψηλής ταχύτητας.
«Ο βασικός σκοπός ενός συστήματος προστασίας των τρένων είναι ακριβώς να αποτρέπει τις συνέπειες του ανθρώπινου λάθους», τόνισε. Πρόσθεσε ότι η δυσλειτουργία ενός τόσο κρίσιμου μηχανισμού υποδηλώνει ότι «οι υποδομές βρίσκονται σε τραγική κατάσταση».
Οι επενδύσεις στους ισπανικούς σιδηροδρόμους κατέρρευσαν κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης και των ετών λιτότητας που ακολούθησαν. Παρότι οι δαπάνες έχουν έκτοτε ανακάμψει, εξακολουθούν, σε πραγματικούς όρους, να υπολείπονται σημαντικά των επιπέδων πριν από την κρίση. Την περίοδο 2018-2022, η Ισπανία διέθετε κατά μέσο όρο 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ ετησίως για τους σιδηροδρόμους υψηλής ταχύτητας, ποσό μεγαλύτερο από εκείνο που δαπανούσαν η Γαλλία ή η Γερμανία. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των χρημάτων κατευθυνόταν στην κατασκευή νέων υποδομών. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η συντήρηση, η ανανέωση και η αναβάθμιση των υποδομών απορροφούσαν μόλις το 16% των ισπανικών δαπανών για το δίκτυο υψηλής ταχύτητας, έναντι ποσοστών από 34% έως 39% στη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία.
Όσο περισσότερες σιδηροδρομικές γραμμές διαθέτεις, τόσο περισσότερο προσωπικό χρειάζεσαι και τόσο περισσότερα χρήματα πρέπει να δαπανάς για τη συντήρησή τους, υπογραμμίζει ο Ταμαρίτ.
Ο ειδικός σε θέματα σιδηροδρομικής ασφάλειας απέδωσε τη φαινομενική έλλειψη επενδύσεων στις πολιτικές προτεραιότητες, οι οποίες ευνοούν την κατασκευή νέων, εντυπωσιακών έργων έναντι της συντήρησης των υφιστάμενων υποδομών.
Η συντήρηση είναι ζωτικής σημασίας, αλλά παραμένει πολιτικά αόρατη, σχολιάζει.
Η Adif, η εταιρεία διαχείρισης των σιδηροδρομικών υποδομών της Ισπανίας, έχει υπερασπιστεί επανειλημμένα την επάρκεια του προγράμματος συντήρησης που εφαρμόζει, επιμένοντας ότι συμμορφωνόταν πάντοτε με τις απαιτήσεις ασφαλείας.
Η αργή μετάβαση της ΕΕ σε ασφαλέστερους σιδηρόδρομους
Το δυστύχημα στην Ισπανία αναδεικνύει μια ευρύτερη ευρωπαϊκή πρόκληση: την αντικατάσταση των κατακερματισμένων εθνικών συστημάτων σηματοδότησης με σύγχρονες τεχνολογίες, παράλληλα με τη συντήρηση των γερασμένων υποδομών.
Οι αμαξοστοιχίες που ενεπλάκησαν στη φονική σύγκρουση στο Τολέδο δεν χρησιμοποιούσαν το ERTMS (Ευρωπαϊκό Σύστημα Διαχείρισης Σιδηροδρομικής Κυκλοφορίας), το ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα σηματοδότησης, το οποίο μπορεί να ενεργοποιεί αυτόματα τα φρένα των τρένων όταν υπερβαίνουν τα επιτρεπόμενα όρια ταχύτητας ή δεν συμμορφώνονται με τα σήματα. Το σχέδιο ανάκαμψης της Ισπανίας μετά την πανδημία περιλάμβανε επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων σιδηροδρομικής σηματοδότησης και ελέγχου της κυκλοφορίας, μεταξύ άλλων μέσω της εγκατάστασης του ERTMS.
Η γραμμή Μαδρίτης–Σεβίλλης επρόκειτο επίσης να εξοπλιστεί με το συγκεκριμένο σύστημα, στο πλαίσιο ξεχωριστού έργου αναβάθμισης της σηματοδότησης που εγκρίθηκε το 2020. Ωστόσο, η αναβάθμιση δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Προς το παρόν όμως, οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη καταλήξει στο αν η λειτουργία του ERTMS θα μπορούσε να είχε αποτρέψει ή να είχε επηρεάσει την έκβαση του δυστυχήματος.
Η εγκατάσταση των πλέον σύγχρονων τεχνολογιών σιδηροδρομικής ασφάλειας στην Ευρώπη εξακολουθεί να βρίσκεται πολύ πίσω από το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Σιδηροδρόμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έως το τέλος του 2024 το Ευρωπαϊκό Σύστημα Ελέγχου Αμαξοστοιχιών (ETCS), το βασικό σύστημα σηματοδότησης που αποτελεί μέρος του ERTMS, λειτουργούσε σε μόλις 12.400 χιλιόμετρα σιδηροδρομικών γραμμών, καλύπτοντας περίπου το 10% του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών της ΕΕ.
Τα εθνικά σχέδια προβλέπουν επέκταση της κάλυψης στα 40.000 χιλιόμετρα έως το 2030, από τα περίπου 63.000 χιλιόμετρα που η ΕΕ επιδιώκει να εξοπλίσει συνολικά με το σύστημα στα κράτη-μέλη. Ωστόσο, αξιωματούχος της ΕΕ, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας προκειμένου να εκφραστεί ελεύθερα, δήλωσε ότι αμφιβάλλει εάν ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί εγκαίρως. Σύμφωνα με τον ίδιο, μέρος του προβλήματος είναι πολιτικό, καθώς οι χώρες έχουν «διαφορετικούς λόγους για τους οποίους δεν υιοθετούν το σύστημα», ενώ οι Βρυξέλλες επέτρεψαν τη διατήρηση των εθνικών συστημάτων για πολλά χρόνια.
Το πολύνεκρο δυστύχημα στη γραμμή Μαδρίτης–Σεβίλλης υπενθυμίζει με τον πιο οδυνηρό τρόπο ότι το διακύβευμα της επιτυχίας αυτών των παρεμβάσεων μετριέται σε ανθρώπινες ζωές.
Η τύχη του Μάριου και ο «ξαναγεννημένος» Σεμπαστιάν
Ο 18χρονος Χρήστος Δρίτσας είναι ένας από τους Έλληνες επιβάτες που βίωσε το δυστύχημα και είχε την τύχη να επιζήσει. Όπως αποκάλυψε μιλώντας στο ERTNews, η απόφασή του να αλλάξει θέση την τελευταία στιγμή αποδείχθηκε καθοριστική για τη ζωή του. Ο Χρήστος Δρίτσας μαζί με τον 21χρονο αδελφό του, Μάριο, και τη μητέρα τους, είχαν φτάσει στη Μαδρίτη προ τεσσάρων ημερών για τουρισμό. Λίγο πριν από τη σύγκρουση, ο αδελφός του και η μητέρα του σηκώθηκαν για να πάνε στο μπαρ του τρένου και να πάρουν πρωινό. Ο 18χρονος, που καθόταν δίπλα στον αδελφό του, αποφάσισε τότε να μετακινηθεί στη θέση του παραθύρου.
Την ώρα που σηκώθηκε ο αδελφός μου με τη μητέρα μου, εγώ άλλαξα θέση και πήγα στο παράθυρο. Σε λίγα λεπτά έγινε η σύγκρουση. Εγώ έπεσα στο μπροστινό μου κάθισμα και το αμέσως διπλανό μου εκσφενδονίστηκε. Έφυγε το κάθισμα τουλάχιστον ένα μέτρο μπροστά και ουσιαστικά την γλίτωσα έτσι.
Ο αδελφός του Μάριος μίλησε για την ένταση της σύγκρουσης στην ισπανική εφημερίδα El País. «Ξαφνικά, ο χρόνος σταμάτησε», είπε, περιγράφοντας πώς η δύναμη της πρόσκρουσης εκτόξευσε τους επιβάτες, οι οποίοι έπεφταν ο ένας πάνω στον άλλον. Το βαγόνι του εστιατορίου εκτροχιάστηκε και πήρε κλίση περίπου 30 μοιρών. Η μητέρα των δύο νεαρών υπέστη κάταγμα στην κλείδα και μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο του Τολέδο, ενώ τα δύο αδέλφια είναι καλά στην υγεία τους. Στο τρένο επέβαινε και μία ακόμη Ελληνίδα, μόνιμη κάτοικος Μαδρίτης, η οποία δεν τραυματίστηκε.
Όταν το τρένο του ακινητοποιήθηκε, ο Σεμπαστιάν Ερέρο πίστεψε ότι η διακοπή της κυκλοφορίας οφειλόταν στην πτώση ενός εναέριου καλωδίου ηλεκτροδότησης, ένα πρόβλημα που τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται όλο και συχνότερα στο δίκτυο σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας της Ισπανίας. Όμως, οι ανησυχίες του πως θα καθυστερήσει να φτάσει στον προορισμό του διακόπηκαν απότομα, όταν εκσφενδονίστηκε στον αέρα και προσγειώθηκε με το πρόσωπο στο κάθισμα απέναντί του.
Ο Ερέρο, ηλικίας 46 ετών, ταξίδευε στη Σεβίλλη από τη Μαδρίτη με το πρωινό δρομολόγιο της εταιρείας Iryo. Μαζί με άλλους συνεπιβάτες του, βγήκαν από το τρένο κατεβαίνοντας με δυσκολία το ανάχωμα και περνώντας πάνω από έναν φράχτη σε ένα χωράφι. Όταν γύρισε και κοίταξε πίσω του, συνειδητοποίησε για πρώτη φορά το μέγεθος της καταστροφής.
Το σκηνικό ήταν ολέθριο. Έβλεπες βαγόνια να έχουν καεί ολοσχερώς, σαν να είχαν εκραγεί. Έβλεπες ανθρώπους να βγαίνουν σε πολύ άσχημη κατάσταση, ενώ άλλοι άρχισαν να ανασύρουν τις σορούς των νεκρών και να τις τοποθετούν ακριβώς δίπλα στο σημείο όπου βρισκόμασταν, δήλωσε ο Ερέρο σε συνέντευξη που παραχώρησε από τη Σεβίλλη.
Ο ίδιος λέει πως νιώθει «σαν να ξαναγεννήθηκε» έχοντας επιζήσει από την τραγωδία, ήταν τυχερός καθώς το βαγόνι του βρισκόταν στο μπροστινό τμήμα του τρένου, όμως η πρόσκρουση προκάλεσε πολλούς τραυματισμούς επιβατών, με κατάγματα στα χέρια ή σπασμένες μύτες.
Το δυστύχημα αυτό ακολουθεί μια άλλη σιδηροδρομική τραγωδία με δεκάδες θύματα τον Ιανουάριο. Ο Ερέρο θυμάται ανθρώπους να τον ρωτούν μετά το δυστύχημα εκείνο εάν ένιωθε ασφαλής να ταξιδέψει με το τρένο.
«Θυμάμαι όταν συνέβη το δυστύχημα στο Ανταμούθ, διότι πέρασα ενάμιση μήνα να σκέφτομαι πολλά πράγματα, καθώς έπρεπε να ταξιδέψω οδηγώντας εκεί και ούτε οι δρόμοι είναι ακριβώς στην καλύτερη κατάσταση», είπε. «Το πετρέλαιο δεν είναι και το φθηνότερο τώρα, πέραν αυτού, και το να ταξιδεύω αεροπορικώς δεν αποτελεί επιλογή. Επομένως, για πολλούς από εμάς που πρέπει να πηγαίνουμε από τη Σεβίλλη στη Μαδρίτη και των οποίων οι ζωές εξαρτώνται από αυτό, δεν βλέπουμε καμία άλλη λύση».
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Για πολλούς από τους ανθρώπους το κυρίαρχο συναίσθημα είναι εκείνο της αγανάκτησης. «Έχει έρθει πλέον η ώρα όσοι ευθύνονται να αναλάβουν τις ευθύνες τους», δήλωσε ο Ερέρο.
Δεν γνωρίζω αν αυτό είναι κάτι που πρέπει να αποφασίσουν τα δικαστήρια, οι πολιτικοί ή ο ίδιος ο ισπανικός λαός. Αυτό που είναι σαφές, όμως, είναι ότι είναι απαράδεκτο να συμβαίνει κάτι τέτοιο και αδιανόητο το ότι θα μπορούσε να συμβεί ξανά.