Έναν εντυπωσιακό τάφο ηλικίας περίπου 1.700 ετών, μέσα στον οποίο βρέθηκε ένα ταφικό ποίημα 19 στίχων γραμμένο στα αρχαία ελληνικά, έφερε στο φως αιγυπτιακή αρχαιολογική αποστολή στην Όαση Ντάχλα, στη Δυτική Έρημο της Αιγύπτου.
Η ανακάλυψη έγινε στον αρχαιολογικό χώρο Bir Al-Shaghala, μια νεκρόπολη που συνδεόταν με την αρχαία πόλη Μόθις, και ανακοινώθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου από το Ανώτατο Συμβούλιο Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου. Ο τάφος χρονολογείται στη ρωμαϊκή περίοδο και φαίνεται ότι κατασκευάστηκε για έναν άνδρα και τη σύζυγό του.
Το σημαντικότερο εύρημα βρίσκεται σε μια λίθινη επιτύμβια στήλη: ένα ποίημα 19 στίχων στα αρχαία ελληνικά, γραμμένο με κόκκινο μελάνι.
«Άκουσέ με, πατέρα»: Τι αποκαλύπτει το ελληνικό ποίημα
Το ποίημα είναι αφιερωμένο στον νεκρό άνδρα που είχε ταφεί εκεί μαζί με τη σύζυγό του και ο οποίος, σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, πιθανότατα ήταν δικαστής. Το όνομά του αποδίδεται στις αγγλόφωνες πηγές ως Pisechtes.
Πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον, όμως, παρουσιάζει το ίδιο το κείμενο. Ο Άγγελος Χανιώτης, καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας και Κλασικών Σπουδών στο Institute for Advanced Study του Πρίνστον, ο οποίος δεν συμμετείχε στην ανασκαφή, εξέτασε την επιγραφή και τη χαρακτήρισε μιλώντας στο Live Science «ιδιαίτερα λογοτεχνικό και πρωτότυπο επίγραμμα», με γραμματική που θυμίζει εκείνη των ομηρικών επών.
Στους 19 στίχους του ο νεκρός εξυμνείται για την καλοσύνη και τη σοφία του και περιγράφεται ως «σύμβουλος στη ζωή». Στο τέλος, όμως, το ποίημα γίνεται πολύ πιο προσωπικό: ο γιος του, Σαραπίων, απευθύνεται απευθείας στον νεκρό πατέρα του με τα λόγια «Άκουσέ με, πατέρα!» και του ζητά να δεχθεί τις νεκρικές σπονδές και τις προσφορές των παιδιών του που τον θρηνούν.
Ο Χανιώτης εντόπισε ακόμη μία ασυνήθιστη λεπτομέρεια στην επιγραφή: τη χρήση διακριτικών σημείων, μεταξύ των οποίων τόνοι. Κατά τον ίδιο, αυτό αποτελεί ένδειξη του υψηλού μορφωτικού επιπέδου του ανθρώπου που συνέθεσε το επίγραμμα.
Ελληνικά, ιερογλυφικά και ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος στον ίδιο τάφο
Αυτό που κάνει την ανακάλυψη ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι ακριβώς η συνύπαρξη διαφορετικών πολιτισμικών στοιχείων.
Η είσοδος του τάφου είναι διακοσμημένη με ιερογλυφικές επιγραφές και προστατευτικές νεκρικές επικλήσεις, ενώ απεικονίζεται σκηνή από την έβδομη ώρα του Amduat, ενός αρχαίου αιγυπτιακού κειμένου για το ταξίδι του θεού Ρα στον Κάτω Κόσμο.
Οι αρχαιολόγοι βρήκαν επίσης τράπεζα προσφορών, λεκάνη καθαρμού από ψαμμίτη, κεραμικά αγγεία και χάλκινο νόμισμα με την εικόνα του Ρωμαίου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, στοιχείο που υποδηλώνει ότι ο τάφος πιθανότατα επαναχρησιμοποιήθηκε αργότερα.
Για τους αρχαιολόγους, ο συνδυασμός είναι ιδιαίτερα πολύτιμος: ένας τάφος με αιγυπτιακή αρχιτεκτονική και θρησκευτική εικονογραφία, ένα ελληνικό ποίημα και αντικείμενα της ρωμαϊκής περιόδου αποτυπώνει με εντυπωσιακό τρόπο το πολυπολιτισμικό περιβάλλον της Αιγύπτου πριν από περίπου 1.700 χρόνια.