Τι συμβαίνει όταν ο θάνατος αμάχων μετατρέπεται σε στατιστική και η ανθρώπινη ζωή σε έναν αριθμό μέσα σε ένα στρατιωτικό σύστημα;
Το πολυσυζητημένο και βραβευμένο ντοκιμαντέρ «NAZA» των Yuval Abraham και Rachel Szor έρχεται την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, επιχειρώντας να φωτίσει τους μηχανισμούς πίσω από την καταστροφή στη Γάζα.
NAZA: Το βραβευμένο ντοκιμαντέρ των Yuval Abraham και Rachel Szor έρχεται στη Στέγη
Τη σκηνοθεσία υπογράφουν ο Yuval Abraham, σκηνοθέτης και ερευνητικός δημοσιογράφος, και η Rachel Szor, κινηματογραφίστρια και διευθύντρια φωτογραφίας. Οι δύο δημιουργοί έγιναν διεθνώς γνωστοί μέσα από το «No Other Land» («Καμία Άλλη Γη», 2024), το βραβευμένο με Όσκαρ ντοκιμαντέρ που κατέγραψε την καταστροφή παλαιστινιακών κατοικιών στη Δυτική Όχθη μέσα από μια ισραηλινοπαλαιστινιακή συνεργασία.
Στο «NAZA», οι Abraham και Szor στρέφουν τον φακό στη δική τους κοινωνία, εξετάζοντας τον ρόλο των ισραηλινών στρατιωτικών μηχανισμών στον πόλεμο της Γάζας. Στην παραγωγή συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η εφημερίδα The Guardian και η JW Films, ενώ εκτελεστικός παραγωγός είναι ο βραβευμένος με Όσκαρ σκηνοθέτης Jonathan Glazer. Η παρουσία του Glazer αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η δική του κινηματογραφική προσέγγιση της βίας, μέσα από όσα παραμένουν εκτός κάδρου, συνομιλεί με τη σκοτεινή, υπαινικτική αισθητική του «NAZA».
Τι αφηγείται το «NAZA»;
Υπάρχουν εικόνες που σοκάρουν και εικόνες που απουσιάζουν, αφήνοντας πίσω τους ερωτήματα πιο δύσκολα από οποιαδήποτε άμεση αναπαράσταση της βίας. Το «NAZA», ένα από τα ντοκιμαντέρ που επιχειρούν να κοιτάξουν κατάματα τη σύγχρονη ιστορία, επιλέγει τον δεύτερο δρόμο. Αντί να εστιάζει αποκλειστικά στα πεδία των συγκρούσεων, στρέφει την κάμερα προς εκείνους που γνωρίζουν εκ των έσω τους μηχανισμούς του πολέμου, στους ανθρώπους που σχεδίασαν, υποστήριξαν και χρησιμοποίησαν τα συστήματα στρατιωτικής στοχοποίησης στη Γάζα.
Στον πυρήνα της ταινίας βρίσκονται οι ανώνυμες μαρτυρίες 24 Ισραηλινών αξιωματικών και στρατιωτών, οι οποίοι υπηρέτησαν σε μονάδες πληροφοριών και συνδέθηκαν με συστήματα παρακολούθησης και στρατιωτικής στοχοποίησης στη Γάζα. Οι συνεντεύξεις πραγματοποιούνται κυρίως τη νύχτα, σε ταράτσες του Τελ Αβίβ. Οι ταυτότητες και οι φωνές των μαρτύρων έχουν αλλοιωθεί ψηφιακά, ώστε να προστατευθούν από πιθανές συνέπειες της δημόσιας αποκάλυψης των πληροφοριών τους.
Μέσα από τις αφηγήσεις τους, η ταινία επιχειρεί να ανασυνθέσει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα συστήματα που καθορίζουν στρατιωτικούς στόχους και υπολογίζουν τις αναμενόμενες απώλειες αμάχων. Το ενδιαφέρον των δημιουργών δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες πράξεις ή σε στρατιώτες που παραβίασαν εντολές. Επεκτείνεται στις διαταγές, στις πολιτικές, στη στρατιωτική γλώσσα και στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων που μπορούν να μετατρέψουν την καταστροφή ανθρώπινων ζωών σε μια απρόσωπη, τεχνοκρατική λειτουργία.
Η έρευνα της ταινίας συνδέεται με δημοσιογραφικές αποκαλύψεις που δημοσιεύτηκαν τα τελευταία χρόνια από τον Guardian, το +972 Magazine και το Local Call. Ωστόσο, το ντοκιμαντέρ επιδιώκει να προχωρήσει πέρα από την παράθεση πληροφοριών. Αναζητά όσα αποκαλύπτονται μέσα από τις παύσεις, τις σιωπές και τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές περιγράφουν τις πράξεις τους.
Η σημασία του τίτλου
Το «NAZA» προέρχεται από το εβραϊκό στρατιωτικό ακρωνύμιο Nezek Agavi, που σημαίνει «παράπλευρη απώλεια». Πρόκειται για έναν όρο που χρησιμοποιείται για να περιγράψει τις αναμενόμενες απώλειες αμάχων σε μια στρατιωτική επιχείρηση. Η επιλογή του τίτλου συμπυκνώνει το βασικό ερώτημα της ταινίας: τι συμβαίνει όταν άνθρωποι με συγκεκριμένες ζωές, οικογένειες και ιστορίες μετατρέπονται σε αριθμούς, κουκκίδες σε μια οθόνη ή αποδεκτά ποσοστά απωλειών;
Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και της αυτοματοποιημένης ανάλυσης δεδομένων, το ερώτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα. Οι δημιουργοί εξετάζουν πώς η τεχνολογία μπορεί να επιταχύνει τις στρατιωτικές διαδικασίες, αλλά και πώς η γλώσσα των αριθμών και των στατιστικών ενδέχεται να απομακρύνει τους ανθρώπους από τις ηθικές συνέπειες των αποφάσεών τους.
Τέλος, αξίζει να υπενθυμίσουμε πως, το «NAZA» τιμήθηκε με το Ειδικό Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής στο Φεστιβάλ Βενετίας και το Βραβείο Κοινού Καλύτερης Ευρωπαϊκής Ταινίας στο Φεστιβάλ του Σαν Σεμπαστιάν, σύμφωνα με την παρουσίαση της Στέγης.
Πληροφορίες προβολής
Ταινία: «NAZA» των Yuval Abraham και Rachel Szor
Ημερομηνία: Τετάρτη 21 Οκτωβρίου 2026
Ώρα: 20:30
Χώρος: Κεντρική Σκηνή, Στέγη Ιδρύματος Ωνάση
Διάρκεια: 80 λεπτά
Γλώσσες: Εβραϊκά και αγγλικά, με ελληνικούς υπότιτλους