«Να έχεις φτερά στο χωριό, όχι ρίζες». Είναι μία από τις τελευταίες φράσεις που μου λέει η Φωτεινή Γάλλου στη διάρκεια της συζήτησής μας και ίσως εκείνη που συμπυκνώνει καλύτερα τη φιλοσοφία της. Γιατί η δημιουργός των «Χωριάτικων», μιας έντυπης εφημερίδας που γεννήθηκε σε ένα χωριό της ελληνικής περιφέρειας, δεν θέλει να πείσει τους νέους ανθρώπους να επιστρέψουν στον τόπο τους.
Ούτε πιστεύει ότι το χωριό είναι ένας μικρός παράδεισος, μακριά από τα προβλήματα των πόλεων. Αυτό που θέλει είναι να αμφισβητήσει μια βαθιά ριζωμένη αντίληψη. Ότι η ζωή στην επαρχία αποτελεί αναγκαστικά έναν συμβιβασμό.
Καθόμαστε σε ένα καφέ και η κουβέντα μας ξεκινά από την εμπειρία του επαγγελματικού burnout. Εκείνη την έζησε στα 25 της, όταν εργαζόταν σε ένα γραφείο επικοινωνίας στη Θεσσαλονίκη και κάπως έτσι καταλήγουμε να συζητάμε τι συμβαίνει όταν η δουλειά αρχίζει να καταλαμβάνει τόσο χώρο στη ζωή μας ώστε να μην αφήνει περιθώριο για οτιδήποτε άλλο.
Η Φωτεινή μιλάει πολύ, όπως λέει γελώντας. Εμένα πάλι δεν με ενοχλεί καθόλου. Αντίθετα, όσο προχωρά η συζήτησή μας, τόσο περισσότερο καταλαβαίνω ότι πίσω από την ιστορία μιας νέας γυναίκας που δημιούργησε μια εφημερίδα κρύβονται πολλές άλλες ιστορίες. Για την ελευθερία, την ανεξαρτησία, τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, αλλά και για εκείνη τη λεπτή γραμμή που χωρίζει την προσωπική επιτυχία από τις συνθήκες που την καθιστούν δυνατή.

Από το burnout στην αναζήτηση μιας άλλης ζωής
Η απόφασή της να φύγει από τη δουλειά δεν ήρθε ξαφνικά. Ήταν το αποτέλεσμα μιας καθημερινότητας στην οποία ένιωθε ολοένα περισσότερο εγκλωβισμένη. «Θεωρώ ότι ακριβώς επειδή έχω μεγαλώσει στο χωριό, έχω μάθει να έχω μια ελευθερία. Και να εκτιμάω τον χρόνο μου» εξηγεί.
Θυμάται ακόμη μια μέρα που χρειάστηκε τρεις ώρες για να βρει θέση πάρκινγκ στη Θεσσαλονίκη. «Σε αυτό το χρόνο που μου πήρε, θα μπορούσα να πάω από τη Θεσσαλονίκη στο χωριό μου, την Πρώτη Σερρών να πιω καφέ με τη μαμά μου και να γυρίσω. Αλλά εγώ όλη εκείνη την ώρα απλά έκανα βόλτες γύρω από το ίδιο τετράγωνο».
Ήταν μία από εκείνες τις μικρές, φαινομενικά ασήμαντες στιγμές που σε κάνουν να επανεξετάσεις τις επιλογές σου. Την ίδια περίοδο συνειδητοποιούσε ότι οι γονείς της που ζούσαν στο χωριό είχαν μια πιο γεμάτη καθημερινότητα από τη δική της. Έβγαιναν τα Σάββατα, πήγαιναν βόλτες, περνούσαν χρόνο μαζί.
Εκείνη, στα 25 της, στην ηλικία που θεωρητικά θα έπρεπε να απολαμβάνει τις περισσότερες δυνατότητες, αισθανόταν ότι ο χρόνος της εξαντλούνταν σε πράγματα που δεν είχαν πραγματική σημασία.
Η δουλειά στο μάρκετινγκ, παρότι αγαπούσε τη δημιουργικότητά της, είχε αρχίσει να της φαίνεται δυσανάλογα σημαντική σε σχέση με την ουσία της ζωής. Ένα διαφημιστικό banner μπορούσε να απορροφήσει τεράστια ενέργεια, ενώ όσα είχαν πραγματική αξία έμεναν πίσω.
Παραιτήθηκε χωρίς να έχει έτοιμο κάποιο επαγγελματικό σχέδιο. Ήξερε μόνο ότι ήθελε να δημιουργήσει κάτι δικό της. Ακολούθησαν έξι μήνες αναζήτησης, ταξιδιών και νέων εμπειριών. Ανάμεσά τους ένα πρόγραμμα Erasmus στα Κανάρια Νησιά, σε ένα καταφύγιο με ελάχιστο ηλεκτρικό ρεύμα, όπου οι συμμετέχοντες περνούσαν χρόνο στη φύση.
«Πήγα στα Κανάρια Νησιά και αγκάλιαζα δέντρα», μου λέει γελώντας, περιγράφοντας μια εμπειρία που τη βοήθησε να αποσυνδεθεί από την προηγούμενη καθημερινότητά της.
Μετά από αυτή την εξάμηνη παύση πήρε την απόφαση. Θα δημιουργούσε κάτι που θα την εξέφραζε, χωρίς να εξαρτάται από μια χρηματοδότηση. «Είπα, τι μπορώ να κάνω με μηδενικό κεφάλαιο; Δεν έχω λεφτά. Τι μπορώ να κάνω;». Η απάντηση ήταν μια εφημερίδα.

Μια εφημερίδα που γεννήθηκε από την ανάγκη να ακουστούν ιστορίες
Η Φωτεινή είχε μεγαλώσει με ιστορίες. Με παππούδες και γιαγιάδες που αφηγούνταν περιστατικά, με ανθρώπους που κουβαλούσαν μνήμες, εμπειρίες και διαδρομές. Της άρεσε να γράφει και να μοιράζεται όσα άκουγε. Υπήρχε όμως και κάτι ακόμη. Η ανάγκη να αναμετρηθεί με την εικόνα του χωριού.
Μεγαλώνοντας στην Πρώτη Σερρών, έναν τόπο με ιδιαίτερο αποτύπωμα, είχε αισθανθεί από μικρή την ανάγκη να αναζητήσει τη δική της ταυτότητα, πέρα από τις ταμπέλες και τις προσδοκίες των άλλων.«Είχα πάντα την ανάγκη να υπερασπιστώ τα παιδιά, όπως ήμουν κι εγώ κάποτε 15 χρονών και ένιωθα την ανάγκη να βρω την ταυτότητά μου μέσα σε ένα χωριό».
Δεν ήθελε να αναπαράγει τη γνώριμη αφήγηση της εγκατάλειψης, της ερήμωσης και της μιζέριας. Όχι επειδή αυτά τα προβλήματα δεν υπάρχουν, αλλά επειδή δεν αποτελούν ολόκληρη την πραγματικότητα. «Υπάρχουν πάρα πολλά νέα παιδιά που επενδύουν στον τόπο τους, που προσπαθούν και που θέλουν να ζήσουν διαφορετικά».
Έτσι γεννήθηκαν τα «Χωριάτικα». Μια εφημερίδα με δύο βασικούς άξονες. Την επικαιρότητα, τοπική ή ευρύτερη, ιδωμένη μέσα από την οπτική του χωριού, και το storytelling, τις ανθρώπινες ιστορίες που σπάνια βρίσκουν χώρο στα μεγάλα μέσα ενημέρωσης. Το πρώτο φύλλο είχε μόλις οκτώ σελίδες. Η ίδια δεν γνώριζε σχεδόν τίποτα για την έκδοση μιας εφημερίδας. Πήγε στον λογιστή, έμαθε τι χρειαζόταν για να κάνει έναρξη και ξεκίνησε.

Οι πρώτες διαφημίσεις προέκυψαν από μικρούς επιχειρηματίες της περιοχής. Οι γονείς της, και οι δύο εκπαιδευτικοί, ο αδελφός της και άνθρωποι του περιβάλλοντός της έγιναν η πρώτη της ομάδα. Όταν όμως παρέλαβε το πρώτο τυπωμένο φύλλο, η αντίδρασή της δεν ήταν αυτή που θα περίμενε κανείς. Έβαλε τα κλάματα.
«Έκλαιγα από απογοήτευση, όχι από χαρά», μου διευκρινίζει όταν τη ρωτάω. Είχε φανταστεί μια διαφορετική εφημερίδα, με την αισθητική που είχε στο μυαλό της. Το αποτέλεσμα απείχε από τις προσδοκίες της. Σήμερα θυμάται εκείνη την αντίδραση με χιούμορ. Τότε, όμως, της φαινόταν καταστροφική.
Τελικά πήρε τα αντίτυπα της εφημερίδας, το μπλοκάκι των αποδείξεων και άρχισε να επισκέπτεται τα καφενεία του χωριού, αναζητώντας συνδρομητές σε αυτή τη μικρή κοινότητα.
Από εκείνη την πρώτη διαδρομή πόρτα πόρτα, τα «Χωριάτικα» έφτασαν να έχουν περίπου 550 συνδρομητές. Όχι μόνο στην περιοχή της, αλλά σε ολόκληρη την Ελλάδα και σε χώρες όπως η Γερμανία, η Ιρλανδία, η Κύπρος, η Αμερική και η Ινδία.
Η αγάπη της για το έντυπο παραμένει αδιαπραγμάτευτη. Σε μια εποχή που το χαρτί θεωρείται συχνά ξεπερασμένο, εκείνη επιμένει να φτιάχνει μια εφημερίδα που μπορεί κάποιος να κρατήσει στα χέρια του, να ξεφυλλίσει και να φυλάξει.
Η αθέατη πλευρά της γυναικείας επιχειρηματικότητας
Η ιστορία της Φωτεινής θα μπορούσε εύκολα να παρουσιαστεί ως ένα ακόμη success story. Μια νέα γυναίκα που εγκατέλειψε την πόλη, ακολούθησε το όνειρό της και κατάφερε να δημιουργήσει μια επιχείρηση από το μηδέν. Μόνο που η ίδια δεν θέλει να αφηγείται έτσι την ιστορία της.

Τα «Χωριάτικα» έχουν αποκτήσει αναγνωρισιμότητα, διαθέτουν εργαζομένους, συνδρομητές και μια ενεργή κοινότητα στα social media. Ωστόσο, η δημιουργός τους εξακολουθεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες καθημερινά. Έχει επιλέξει να επενδύει στην ομάδα της, ενώ η ίδια αναλαμβάνει σχεδόν τα πάντα. Περιεχόμενο, διοίκηση, διαφημίσεις, συνεργασίες, αποστολές και διανομή.
«Η πραγματικότητα ενός επιχειρηματία, από τη μικρή μου εμπειρία, είναι ότι ξυπνάς και λύνεις προβλήματα. Αυτό κάνεις. Και στα κενά σου ονειρεύεσαι πώς θα δημιουργήσεις νέα προβλήματα στον εαυτό σου, με επεκτάσεις και άλλα σχέδια».
Η φράση της αποδομεί με χιούμορ τη ρομαντική εικόνα της επιχειρηματικότητας που συχνά βλέπουμε στα social media. Η Φωτεινή δεν κρύβει ότι έχει σκεφτεί πολλές φορές να τα παρατήσει. Ούτε ότι χωρίς την οικονομική και πρακτική στήριξη της οικογένειάς της, του συντρόφου της και των φίλων της, η εφημερίδα δύσκολα θα είχε φτάσει μέχρι εδώ.
«It takes a village to raise a child. It takes a village to raise τα Χωριάτικα», μου λέει, παραλλάσσοντας τη γνωστή φράση.
Επιμένει ιδιαίτερα σε αυτό. Δεν θέλει να εμφανίζεται ως η δυναμική γυναίκα που κατάφερε τα πάντα μόνη της. Και συμφωνούμε ότι συχνά, όταν παρουσιάζουμε επιτυχημένες γυναίκες, παραλείπουμε να μιλήσουμε για τις συνθήκες που τους επέτρεψαν να προχωρήσουν. Για τους ανθρώπους που τις στήριξαν, τη βοήθεια που είχαν στην καθημερινότητά τους.
Το κορίτσι που περνά μπροστά από το καφενείο
Όταν η κουβέντα μας φτάνει στη θέση των γυναικών στην επαρχία, η Φωτεινή διαφωνεί με την αντίληψη ότι οι γυναίκες στα χωριά ζουν αναγκαστικά πιο περιορισμένες ζωές. Μου μιλά με θαυμασμό για τις μεγαλύτερες γυναίκες που ταξιδεύουν, συμμετέχουν σε συλλόγους, οργανώνουν εκδηλώσεις. Γυναίκες που, όπως λέει, κρατούν ζωντανές τις μικρές κοινότητες.

Υπάρχουν, όμως, και οι αόρατοι περιορισμοί. Μου περιγράφει μια προσωπική της δυσκολία. Το γραφείο της βρίσκεται σε κεντρικό σημείο του χωριού, απέναντι από ένα καφενείο. Για μεγάλο διάστημα ένιωθε αμηχανία κάθε φορά που περνούσε μπροστά από τους θαμώνες για να μπει στη δουλειά της. Σκεφτόταν αν την παρακολουθούν, αν σχολιάζουν την ώρα που πηγαίνει, αν κρίνουν τις κινήσεις της. Δεν σημαίνει ότι κάποιος της έλεγε κάτι. Αρκούσε η αίσθηση του βλέμματος. «Όταν μεγαλώνει ένα αγόρι, έχει μια θέση στο καφενείο», παρατηρεί. Η γυναίκα, αντίθετα, είναι συχνά εκείνη που περνά μπροστά του.
«Αν καταφέρουν στα χωριά οι γυναίκες να περνάνε μπροστά από τα καφενεία και τα κορίτσια χωρίς να νιώθουν αυτό το σφίξιμο, θα έχουμε αλλάξει την κοινωνία μας ολόκληρη».
Δεν κατηγορεί τους ανθρώπους του χωριού. Αντίθετα, πιστεύει ότι οι περιορισμοί και τα στερεότυπα υπάρχουν παντού. Στις μικρές κοινωνίες απλώς γίνονται πιο ορατά. Και ίσως γι’ αυτό μπορούν ευκολότερα να αμφισβητηθούν.
Μια συνέντευξη με τον πρωθυπουργό και μια προσωπική απώλεια
Η μεγαλύτερη στιγμή δημοσιότητας για τα «Χωριάτικα» ήρθε όταν η Φωτεινή πήρε συνέντευξη από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη. Η ιστορία του πώς προέκυψε μοιάζει, όπως λέει, με κινηματογραφικό σενάριο. Βρισκόταν στα Μετέωρα όταν έλαβε ένα μήνυμα στο Instagram από το γραφείο του πρωθυπουργού. Ακολούθησαν λίγες επικοινωνίες και η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε. Η εμπειρία ήταν ιδιαίτερη. Όχι μόνο επειδή μια μικρή περιφερειακή εφημερίδα απέκτησε πρόσβαση στον πρωθυπουργό, αλλά και επειδή η ίδια αισθάνθηκε ότι αντιμετωπίστηκε με επαγγελματισμό και σεβασμό, χωρίς την υποτιμητική οικειότητα που, όπως μου εξηγεί, συχνά αντιμετωπίζουν οι νέες γυναίκες.

Εκείνες τις ημέρες, όμως, είχε χάσει την αγαπημένη της γιαγιά, με την οποία μοιράζονταν το ίδιο όνομα. «Σε τρεις μέρες είδα το όνομά μου σε κηδειόχαρτο και σε όλα τα κανάλια», θυμάται. Η αντίθεση ανάμεσα στη δημόσια αναγνώριση και το προσωπικό πένθος ήταν συγκλονιστική. Η συνέντευξη αποτέλεσε μια σημαντική επαγγελματική στιγμή. Δεν μπορούσε, όμως, να συγκριθεί με την απώλεια ενός αγαπημένου ανθρώπου. Και αυτή η εμπειρία επιβεβαίωσε κάτι που η Φωτεινή επαναλαμβάνει σε όλη τη διάρκεια της κουβέντας μας: οι ανθρώπινες σχέσεις έχουν μεγαλύτερη σημασία από οποιαδήποτε επαγγελματική επιτυχία.

Οι ιστορίες που αξίζει να ειπωθούν
Ανάμεσα στα θέματα που ξεχωρίζει από την πορεία της εφημερίδας είναι οι μαρτυρίες που συνδέονται με τα μαρτυρικά Κερδύλλια, αλλά και μια συνέντευξη με έναν παλιό συμμαθητή της, αστροφυσικό. Δύο παιδιά που πήγαν στο ίδιο σχολείο ενός χωριού βρέθηκαν χρόνια αργότερα να συνομιλούν για την επιστήμη και το διάστημα, μέσα από τις σελίδες μιας τοπικής εφημερίδας.
Για τη Φωτεινή, αυτή η ιστορία αποτυπώνει ακριβώς όσα θέλει να πει για τους ανθρώπους της περιφέρειας. Ότι ο τόπος όπου γεννιέσαι δεν καθορίζει τα όρια των δυνατοτήτων σου.
Θα ήθελε να κάνει περισσότερα ρεπορτάζ, να ασχοληθεί με δύσκολα κοινωνικά ζητήματα, να δώσει χώρο σε ιστορίες που παραμένουν αόρατες. Οι οικονομικοί περιορισμοί, όμως, δεν της επιτρέπουν ακόμη να πραγματοποιήσει όλα όσα σχεδιάζει.
Στο μεταξύ, συνεχίζει να ταξιδεύει από χωριό σε χωριό για να παραδίδει την εφημερίδα. Περισσότερα από 30 χωριά βρίσκονται στις διαδρομές της. Κάποιες φορές τη βοηθούν οι φίλοι της, άλλες η μητέρα ή ο αδελφός της. Τα καλοκαίρια υπάρχουν ημέρες που ξεκινούν από τις πέντε το πρωί για να αποφύγουν τη ζέστη. Αυτή η διανομή είναι ταυτόχρονα μια μορφή ρεπορτάζ. Μια ευκαιρία να γνωρίσει ανθρώπους, να ακούσει προβλήματα, να ανακαλύψει ιστορίες.
Η ίδια επιμένει ότι το χωριό δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν ένας τόπος στον οποίο οφείλεις να επιστρέψεις και να παραμείνεις για πάντα. Οι άνθρωποι χρειάζεται να ταξιδεύουν, να γνωρίζουν τον κόσμο, να αποκτούν εμπειρίες και να αποφασίζουν ελεύθερα πού θέλουν να ζήσουν. «Εγώ λέω και υποστηρίζω ότι τα χωριά είναι για πολίτες του κόσμου».
Καθώς ολοκληρώνουμε τη συζήτησή μας, σκέφτομαι ότι τελικά η ιστορία της Φωτεινής Γάλλου δεν είναι τόσο μια ιστορία επιστροφής στο χωριό όσο μια ιστορία επαναπροσδιορισμού της επιτυχίας. Μιας επιτυχίας που δεν μετριέται αποκλειστικά με χρήματα, επαγγελματικούς τίτλους ή δημόσια αναγνώριση, αλλά και με το πόσο κοντά βρίσκεται η ζωή που ζούμε σε εκείνη που πραγματικά επιθυμούμε.
Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο μήνυμα που μεταφέρουν τα «Χωριάτικα». Ότι οι ρίζες μας μπορούν να μας δίνουν δύναμη και αίσθηση του ανήκειν, χωρίς να μας κρατούν καθηλωμένους στον ίδιο τόπο. Όπως το λέει η ίδια, «Έχουμε δώσει τόση βαρύτητα στις ρίζες μας. Αλλά δεν πρέπει να μας γίνονται βάρος».