Ένας σύντροφος. Ένας σύζυγος. Ένας πρώην. Ένας πατέρας. Ένας αδελφός ή άλλος συγγενής. Για δεκάδες χιλιάδες γυναίκες κάθε χρόνο, ο άνθρωπος που τις σκοτώνει δεν είναι ένας άγνωστος σε έναν σκοτεινό δρόμο. Είναι κάποιος που γνωρίζουν. Κάποιος μέσα στο ίδιο τους το σπίτι. Νέα έρευνα στις ΗΠΑ δείχνει ότι 6 στις 10 γυναίκες έχουν βιώσει βία από σύντροφο, ενώ τα παγκόσμια στοιχεία του ΟΗΕ αποκαλύπτουν την πιο ακραία κατάληξη αυτής της βίας: 137 γυναίκες και κορίτσια δολοφονούνται κάθε μέρα από σύντροφο ή μέλος της οικογένειάς τους. Και στην Ελλάδα του 2026, η εικόνα είναι οδυνηρά γνώριμη.
Μας μαθαίνουν από μικρές να φοβόμαστε τον άγνωστο. Να μην περπατάμε μόνες τη νύχτα. Να κοιτάζουμε πίσω μας όταν επιστρέφουμε σπίτι. Να κρατάμε τα κλειδιά στο χέρι. Να στέλνουμε μήνυμα ότι φτάσαμε. Να αποφεύγουμε τον σκοτεινό δρόμο.
Τα δεδομένα για τη βία κατά των γυναικών, όμως, επιμένουν να μας δείχνουν μια διαφορετική και πολύ πιο άβολη πραγματικότητα. Για πάρα πολλές γυναίκες, ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν βρίσκεται στον δρόμο προς το σπίτι. Βρίσκεται μέσα σε αυτό.
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση των UN Women και UNODC, περίπου 83.000 γυναίκες και κορίτσια δολοφονήθηκαν σκόπιμα σε ολόκληρο τον κόσμο το 2024.
Οι περίπου 50.000 από αυτές –το 60%– δολοφονήθηκαν από τον σύντροφό τους ή από άλλο μέλος της οικογένειάς τους. Είναι 137 γυναίκες και κορίτσια κάθε ημέρα. Περίπου μία κάθε δέκα λεπτά.
Και η σύγκριση με τους άνδρες είναι αποκαλυπτική: μόλις το 11% των ανδρών που δολοφονήθηκαν έχασαν τη ζωή τους από σύντροφο ή μέλος της οικογένειάς τους. Για τις γυναίκες και τα κορίτσια, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 60%. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, το σπίτι «παραμένει ένα επικίνδυνο και μερικές φορές θανατηφόρο μέρος» για πάρα πολλές γυναίκες και κορίτσια.
6 στις 10 γυναίκες έχουν βιώσει βία από σύντροφο στις ΗΠΑ
Μια νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου έρχεται να δείξει τι μπορεί να προηγείται της πιο ακραίας μορφής έμφυλης βίας.
Η U.S. National Study on Violence Experiences Across the Lifespan, των Tulane University και University of California San Diego, ρώτησε 2.720 ενήλικες από τις 50 Πολιτείες για τις εμπειρίες βίας που είχαν κατά τη διάρκεια της ζωής τους.
Το 61% των γυναικών δήλωσε ότι είχε βιώσει κάποια μορφή βίας από ερωτικό σύντροφο.
Ακόμη πιο ανησυχητικό: σχεδόν 1 στις 5 γυναίκες, το 19%, είχε βιώσει δυνητικά θανατηφόρα βία από σύντροφο, στην οποία οι ερευνητές περιλαμβάνουν ξυλοδαρμό, στραγγαλισμό, κάψιμο ή επίθεση με μαχαίρι ή πυροβόλο όπλο.
Στους άνδρες το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις 3%.
Παράλληλα, 68% των γυναικών ανέφεραν ότι είχαν βιώσει κάποια μορφή σεξουαλικής βίας στη διάρκεια της ζωής τους, έναντι 29% των ανδρών.
Οι αριθμοί αυτοί αφορούν τις ΗΠΑ και δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτούσιοι στον παγκόσμιο πληθυσμό. Έχουν όμως ιδιαίτερη αξία επειδή η έρευνα δεν βασίστηκε μόνο σε αστυνομικές καταγγελίες: ρώτησε απευθείας τους ανθρώπους για τις εμπειρίες τους, καταγράφοντας έτσι και βία που μπορεί να μην έφτασε ποτέ στις Αρχές.
Και στην Ελλάδα;
Δεν χρειάζεται να κοιτάξουμε στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού για να αναγνωρίσουμε το ίδιο μοτίβο.
Στην Ελλάδα η γυναικοκτονία δεν αποτελεί αυτοτελές ποινικό αδίκημα, επομένως δεν υπάρχει ένα ενιαίο επίσημο μητρώο που να καταγράφει κάθε δολοφονία γυναίκας με βάση το φύλο και τη σχέση θύματος-δράστη. Τα διαθέσιμα στοιχεία, ωστόσο, είναι αποκαλυπτικά.
Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας που περιλαμβάνονται στην 6η Ετήσια Έκθεση για τη Βία κατά των Γυναικών, 77 γυναίκες δολοφονήθηκαν από σύζυγο, πρώην σύζυγο ή μόνιμο σύντροφο από το 2020 έως και το 2025. Μόνο το 2025 καταγράφηκαν 19 τέτοιες δολοφονίες, έναντι 4 το 2020.
Το 2026, το μοτίβο συνεχίζεται. Το Ελληνικό Τμήμα του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τη Γυναικοκτονία είχε καταγράψει ήδη 14 γυναικοκτονίες έως τις 26 Αυγούστου, ενώ ήδη από το πρώτο εξάμηνο του έτους τουλάχιστον έξι γυναίκες είχαν χάσει τη ζωή τους από σύντροφο ή σύζυγο.
Οι αριθμοί χρειάζονται προσοχή, καθώς διαφορετικές καταγραφές της γυναικοκτονίας μπορεί να χρησιμοποιούν διαφορετικά κριτήρια. Αυτό που επαναλαμβάνεται, όμως, είναι το ίδιο μοτίβο που βλέπουμε και στα παγκόσμια δεδομένα: για πολλές γυναίκες, η θανατηφόρα βία δεν έρχεται από έναν άγνωστο. Έρχεται από έναν άνδρα που βρίσκεται -ή βρισκόταν- ήδη μέσα στη ζωή τους.
Η γυναικοκτονία δεν ξεκινά τη στιγμή της δολοφονίας
Αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο σημείο των νέων δεδομένων.
Οι 137 γυναίκες που δολοφονούνται καθημερινά από σύντροφο ή συγγενή δεν αποτελούν 137 ξαφνικά, ανεξήγητα περιστατικά.
Η UN Women επισημαίνει ότι οι γυναικοκτονίες συχνά βρίσκονται στο τέλος ενός συνεχούς βίας, το οποίο μπορεί να έχει ξεκινήσει πολύ νωρίτερα: με έλεγχο, απειλές, παρενόχληση, κακοποίηση και, πλέον, ψηφιακή βία.
Και στην Ελλάδα βλέπουμε το μέγεθος αυτού του συνεχούς πριν φτάσει στη χειρότερη δυνατή κατάληξη.
Το 2024 η Ελληνική Αστυνομία κατέγραψε 25.438 καταγγελίες περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας, αύξηση 91% σε σχέση με το 2023. Την ίδια χρονιά η Άμεση Δράση δέχθηκε περισσότερες από 32.500 κλήσεις για ενδοοικογενειακή βία – σχεδόν 90 την ημέρα.
Μέρος αυτής της αύξησης μπορεί ασφαλώς να αντανακλά μεγαλύτερη διάθεση καταγγελίας, καλύτερη καταγραφή και αυξημένη εμπιστοσύνη στις υπηρεσίες και όχι αποκλειστικά αύξηση της ίδιας της βίας.
Όμως πίσω από κάθε έναν από αυτούς τους αριθμούς υπάρχει κάτι που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στα ποσοστά.
Μια γυναίκα που φοβάται έναν άνθρωπο που κάποτε εμπιστεύτηκε.
Δεν είναι «οικογενειακή τραγωδία»
Ίσως γι’ αυτό χρειάζεται να αλλάξουμε και τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε γι’ αυτές τις δολοφονίες.
Δεν είναι μια «κακιά στιγμή». Δεν είναι ένας άνδρας που «θόλωσε». Δεν είναι ένα «έγκλημα πάθους». Και δεν είναι απλώς μια ακόμη «οικογενειακή τραγωδία».
Όταν 50.000 γυναίκες και κορίτσια μέσα σε έναν χρόνο δολοφονούνται από σύντροφο ή συγγενή, δεν μιλάμε για μια σειρά άσχετων μεταξύ τους εξαιρέσεων. Μιλάμε για ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο βίας.
Μας έμαθαν να φοβόμαστε τον άγνωστο στον σκοτεινό δρόμο. Τα δεδομένα, όμως, μας αναγκάζουν να κοιτάξουμε προς μια πολύ πιο δύσκολη κατεύθυνση: τον άνθρωπο που ξέρει πού μένεις, με ποιον μιλάς, πότε επιστρέφεις, ποιοι είναι οι φίλοι σου. Τον άνθρωπο που μπορεί να κοιμάται δίπλα σου – ή που κάποτε κοιμόταν δίπλα σου.
Για 137 γυναίκες και κορίτσια κάθε μέρα, ο άνθρωπος που τις σκοτώνει δεν χρειάζεται να παραβιάσει την πόρτα του σπιτιού τους. Έχει ήδη μπει στη ζωή τους.