Κάθε χρόνο, στις 15 Οκτωβρίου, η Παγκόσμια Ημέρα Λευκού Μπαστουνιού υπενθυμίζει ότι η ελεύθερη και ασφαλής μετακίνηση είναι δικαίωμα όλων. Για τους ανθρώπους που είναι τυφλοί ή έχουν μειωμένη όραση, το λευκό μπαστούνι αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο αυτονομίας, καθώς τους βοηθά να εντοπίζουν εμπόδια, αλλαγές στο έδαφος και σκαλοπάτια. Παράλληλα, η ημέρα αυτή αναδεικνύει κάτι εξίσου σημαντικό: τον ρόλο που παίζουν η συμπεριφορά των γύρω μας και η προσβασιμότητα του δημόσιου χώρου στην καθημερινότητά τους.
Στην Ελλάδα, η Παγκόσμια Ημέρα Λευκού Μπαστουνιού καθιερώθηκε από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, ενώ στις ΗΠΑ είχε θεσπιστεί το 1964. Το λευκό μπαστούνι συμβολίζει το δικαίωμα των ατόμων με οπτική αναπηρία στην ανεξάρτητη διαβίωση και την ισότιμη συμμετοχή στην κοινωνία. Στην Ελλάδα, η Πανελλήνια Ένωση Αμφιβληστροειδοπαθών έχει δημοσιεύσει σχετικό ενημερωτικό υλικό για τις δεξιότητες που βοηθούν τα άτομα με προβλήματα όρασης να μετακινούνται και να ανταποκρίνονται στις καθημερινές ανάγκες τους.
Τι κάνεις όταν συναντήσεις έναν άνθρωπο με λευκό μπαστούνι
Η δημιουργία μιας πιο προσβάσιμης κοινωνίας δεν απαιτεί πάντα μεγάλες κινήσεις. Συχνά, ξεκινά από μικρές αλλαγές στη συμπεριφορά μας, οι οποίες κάνουν τη διαφορά στην ασφάλεια και την αυτονομία των ανθρώπων με προβλήματα όρασης.
Δεν αγγίζουμε ποτέ το μπαστούνι χωρίς άδεια
Αν παρατηρήσουμε ότι κάποιος πλησιάζει έναν κάδο, ένα εμπόδιο ή ένα αντικείμενο που βρίσκεται στο πεζοδρόμιο, δεν πιάνουμε το μπαστούνι του για να το μετακινήσουμε ή να τον κατευθύνουμε. Μια τέτοια κίνηση μπορεί να διαταράξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον χώρο και να δημιουργήσει μεγαλύτερη ανασφάλεια. Αν θεωρούμε ότι υπάρχει κίνδυνος, μπορούμε να τον ενημερώσουμε με σαφήνεια και να τον ρωτήσουμε αν χρειάζεται βοήθεια.
Ρωτάμε πριν προσφέρουμε βοήθεια
Η πρόθεση να βοηθήσουμε είναι καλοδεχούμενη, αλλά δεν σημαίνει ότι πρέπει να αναλάβουμε τον έλεγχο της μετακίνησης του άλλου. Μια απλή ερώτηση, όπως «Θα θέλατε βοήθεια;», είναι το καλύτερο σημείο εκκίνησης. Αν το άτομο δεχτεί, το ρωτάμε πώς μπορούμε να το διευκολύνουμε και ακολουθούμε τις οδηγίες του. Δεν το πιάνουμε από το χέρι ή το μπράτσο και δεν το τραβάμε προς την κατεύθυνση που θεωρούμε σωστή. Αν αρνηθεί, σεβόμαστε την απόφασή του.
Απευθυνόμαστε απευθείας στο ίδιο το άτομο
Όταν ένας άνθρωπος με προβλήματα όρασης συνοδεύεται από φίλο, συγγενή ή άλλο πρόσωπο, απευθυνόμαστε στον ίδιο και όχι στον συνοδό του. Δεν θεωρούμε ότι χρειάζεται κάποιος άλλος να απαντήσει για λογαριασμό του. Η τύφλωση ή η μειωμένη όραση δεν στερεί από κανέναν την ικανότητα να επικοινωνεί, να εκφράζει τις επιθυμίες του και να παίρνει αποφάσεις. Ο σεβασμός στην αυτονομία αρχίζει από τον τρόπο με τον οποίο απευθυνόμαστε στους ανθρώπους.
Δίνουμε χώρο και χρόνο για ασφαλή μετακίνηση
Αποφεύγουμε να στριμώχνουμε κάποιον που χρησιμοποιεί λευκό μπαστούνι, να πατάμε πάνω στο μπαστούνι ή να αλλάζουμε ξαφνικά κατεύθυνση μπροστά του. Αν περπατάμε μαζί, ενημερώνουμε όταν αλλάζουμε πορεία ή όταν πρόκειται να απομακρυνθούμε, ώστε να μην αναρωτιέται πού βρισκόμαστε. Εξίσου σημαντικό είναι να μην αφήνουμε αντικείμενα σε πεζοδρόμια και διαδρόμους, να απομακρύνουμε εμπόδια όταν μπορούμε με ασφάλεια και να μην παρκάρουμε οχήματα σε σημεία που προορίζονται για την κίνηση των πεζών.
Το λευκό μπαστούνι δεν σημαίνει πάντα πλήρη απώλεια όρασης
Μία από τις συνηθέστερες παρανοήσεις είναι ότι όλοι όσοι χρησιμοποιούν λευκό μπαστούνι δεν βλέπουν καθόλου. Στην πραγματικότητα, τα προβλήματα όρασης παίρνουν πολλές διαφορετικές μορφές. Κάποιοι άνθρωποι δυσκολεύονται να διακρίνουν αντικείμενα στο κέντρο του οπτικού τους πεδίου, άλλοι έχουν περιορισμένη περιφερειακή όραση, ενώ ορισμένοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες με τις αντιθέσεις, τα χρώματα ή τις αλλαγές στον φωτισμό. Επιπλέον, η λειτουργική όραση μπορεί να επηρεάζεται από το περιβάλλον. Η έντονη αντηλιά, οι σκιές, ο χαμηλός φωτισμός και οι πολυσύχναστοι δρόμοι ενδέχεται να δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο την κίνηση. Επομένως, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πόσο καλά βλέπει κάποιος που κρατά λευκό μπαστούνι.
Το λευκό μπαστούνι βοηθά τον χρήστη να αντιλαμβάνεται καλύτερα τον χώρο γύρω του, να εντοπίζει πιθανούς κινδύνους και να μετακινείται με μεγαλύτερη ασφάλεια και αυτοπεποίθηση. Ταυτόχρονα, ενημερώνει τους άλλους ότι μπορεί να χρειάζεται περισσότερο χώρο ή προσοχή.
Πώς λειτουργεί το λευκό μπαστούνι;
Καθώς ο χρήστης κινεί το μπαστούνι μπροστά του, συνήθως από τη μία πλευρά στην άλλη, η άκρη του έρχεται σε επαφή με το έδαφος και εντοπίζει εμπόδια, αλλαγές στην επιφάνεια και σκαλοπάτια. Οι πληροφορίες μεταφέρονται μέσω της επαφής στο χέρι, βοηθώντας τον άνθρωπο να σχηματίσει μια εικόνα του χώρου και να επιλέξει την ασφαλέστερη διαδρομή. Η αποτελεσματική χρήση του προϋποθέτει εκπαίδευση στην κινητικότητα και τον προσανατολισμό.