«Πονούσα μέσα μου. Γι’ αυτό ήρθα να πω την ιστορία μου». Αυτά ήταν τα πρώτα λόγια της Seo Mi-hyeon στην Αστυνομία. Η Seo, ένα κορίτσι με νοητική αναπηρία, δυσκολεύεται να βάλει σε τάξη τις σκέψεις και τις λέξεις για να σχηματίσει μια ολοκληρωμένη πρόταση. Επικοινωνεί με λίγες λέξεις και με χειρονομίες. Αλλά η ανάμνηση της κακοποίησής της παραμένει ζωντανή και τραυματική. Η Seo είναι η μία από τις τρεις τροφίμους γυναίκες κρατικής δομής φροντίδας στη Νότια Κορέα, οι οποίες κακοποιούνταν σεξουαλικά για χρόνια από τον διευθυντή της.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, δικαστήριο της Σεούλ καταδίκασε τον διευθυντή, ο οποίος έχει κατονομαστεί μόνο με το επώνυμο Κιμ, σε 15 χρόνια κάθειρξη. Ο ίδιος αρνείται τις κατηγορίες και έχει ασκήσει έφεση.
Κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας αποκαλύφθηκε ότι ορισμένοι τρόφιμοι της δομής ήταν υποχρεωμένοι να αποκαλούν τον διευθυντή Κιμ «μπαμπά», στοιχείο που οι εισαγγελείς επικαλέστηκαν ως χαρακτηριστικό του βαθμού ελέγχου και εξουσίας που ασκούσε αυτός ο άνθρωπος πάνω σε άλλους και τόσο εξαρτώμενους από τη φροντίδα του.
Η ετυμηγορία ήρθε δύο χρόνια αφότου η Seo – σήμερα μια γυναίκα κοντά στα 40 – βρήκε το θάρρος να μιλήσει στη μητέρα της για την κακοποίησή της. Το ονόματα όλων των θυμάτων αυτής φρικιαστικής ιστορίας είναι αλλαγμένα για την προστασία τους.
«Απλά το υπέμενα»
Η Seo πρωτοεισήχθη στη δομή φροντίδας για άτομα με νοητική αναπηρία «Saekdongwon» το 2016. Μια δομή εξ ολοκλήρου χρηματοδοτούμενη από το κράτος, η οποία ακόμη φιλοξενεί 33 τρόφιμους παρά δημοσιοποίηση της υπόθεσης.
Η Seo αφηγείται ότι η κακοποίηση ξεκίνησε λίγο μετά την εγκατάστασή της στη δομή. Ο διευθυντής Κιμ την επισκεπτόταν άλλοτε βραδινές ώρες κι άλλοτε νωρίς το πρωί για να τη βιάσει. Σύμφωνα με τη δικηγόρο της, η Seo αισθανόταν εντελώς μόνη στη δομή. Δεν υπήρχε κάποιος ενήλικας στον οποίο θα μπορούσε να είχε μιλήσει με ασφάλεια για όσα της συνέβαιναν. Παράλληλα, πίστευε ότι τα υπόλοιπα μέλη του προσωπικού δεν θα τη βοηθούσαν.
Η κακοποίηση, σύμφωνα με την καταγγελία της, συνεχίστηκε για σχεδόν μία δεκαετία. Ένα χτύπημα της Seo στο κεφάλι τον Φεβρουάριο του 2025 ήταν αυτό που έριξε φως στις απάνθρωπες πρακτικές του διευθυντή μιας κρατικής δομής φροντίδας.
Ο τραυματισμός δεν ήταν ατύχημα. Συνέβη στην προσπάθεια της γυναίκας να αποκρούσει ακόμη μία σεξουαλική επίθεση του Κιμ. Σύμφωνα με την κατάθεσή της, εκείνος αντέδρασε πετώντας της ένα ποτήρι. Η δικηγόρος της καταγγέλλουσας Seo ανέφερε στο δικαστήριο ότι η δομή αναγκαστικά έπρεπε να μεταφέρει την τραυματισμένη τρόφιμο για ράμματα σε νοσοκομείο. Στο νοσοκομείο ήταν η μητέρα της, η οποία ζήτησε να δει το υλικό από τις κάμερες ασφαλείας ασφαλείας για να διαπιστώσει τι είχε συμβεί. Η δομή αρνήθηκε, υποστηρίζοντας ότι δεν είχε εξουσιοδότηση να το παραδώσει.
Τότε η γυναίκα αποφάσισε να πάρει την κόρη της μόνιμα στο σπίτι. Η Seo αποκάλυψε στη μητέρα της τι είχε συμβεί μόνο όταν κατάλαβε ότι δεν θα χρειαζόταν να επιστρέψει στο Saekdongwon. «Σκέφτηκα ότι μπορούσα να μιλήσω με ασφάλεια επειδή μου είπαν ότι δεν θα χρειαζόταν να επιστρέψω», δήλωσε αργότερα στο BBC μέσω της δικηγόρου της.
Όταν τη ρώτησαν πώς τα κατάφερνε τόσο καιρό μόνη της εκεί μέσα, απάντησα: Απλά το υπέμενα.
Μετά τα όσα είχε αποκαλύψει η Seo, η Αστυνομία δεν είχε άλλη επιλογή από το να διευρύνει την έρευνα και να ελέγξει αν υπήρχαν κι άλλοι τρόφιμοι – θύματα σεξουαλικής κακοποίησης. Βρέθηκαν άλλες δύο γυναίκες θύματα. Η μία από αυτές ήταν η Lee Mi-Na, η οποία επίσης κατήγγειλε τον Κιμ για βιασμό. Στις αρχές του μήνα δικαστής στη Σεούλ απεφάνθη ότι όλες οι καταθέσεις των θυμάτων σε βάρος του διευθυντή της δομής ήταν αξιόπιστες.
Ο διευθυντής Κιμ καταδικάστηκε σε 15 χρόνια κάθειρξη για τους βιασμούς της Seo και της Lee, πέντε χρόνια λιγότερα από την ποινή που είχε ζητήσει η Εισαγγελία. Για την τρίτη γυναίκα, το δικαστήριο έκρινε τον Κιμ ένοχο για ηπιότερη μορφή σεξουαλικής βίας, καθώς θεωρήθηκε ότι δεν αποδείχθηκε επαρκώς η χρήση βίας ή απειλών σε τέτοιο βαθμό ώστε το θύμα να μην μπορεί να αντισταθεί.
Η ποινή του διευθυντή κρίθηκε επιεικής. Ειδικότερα, μια κοινή επιτροπή από οργανώσεις για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και άλλων φορέων της κοινωνίας των πολιτών, επέκρινε την απόφαση, υποστηρίζοντας ότι η δυνατότητα ενός θύματος να αντισταθεί ή να μην αντισταθεί σε μια επίθεση δεν θα πρέπει να επηρεάζει την ετυμηγορία του δικαστηρίου. Η ίδια επιτροπή άσκησε δριμεία κριτική στον τρόπο με τον οποίο διεξήχθη η αστυνομική έρευνα, επισημαίνοντας ότι οι αρχές δεν κατάφεραν να εντοπίσουν περισσότερα πιθανά θύματα.
Τον περασμένο Νοέμβριο, μετά τις αρχικές καταγγελίες για κακοποίηση, οι τοπικές αρχές της κομητείας Ganghwa ανέθεσαν σε ομάδα του πανεπιστημίου Woosuk να πραγματοποιήσει διεξοδική αξιολόγηση των ενοίκων του Saekdongwon. Η έκθεση, η οποία κατατέθηκε στο δικαστήριο ως αποδεικτικό στοιχείο, εντόπισε ενδείξεις ότι πολύ περισσότεροι ένοικοι —τουλάχιστον δέκα— ενδέχεται να είχαν πέσει θύματα σεξουαλικής επίθεσης από τον Κιμ. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της δίκης, το δικαστήριο δεν εξέτασε το συγκεκριμένο εύρημα.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα τοπικών μέσων ενημέρωσης, η αστυνομία δυσκολεύτηκε να εξακριβώσει τις λεπτομέρειες των καταγγελλόμενων περιστατικών κακοποίησης κατά τις συνεντεύξεις με τους ενοίκους, καθώς οι περισσότεροι είχαν σοβαρές αναπηρίες και αντιμετώπιζαν δυσκολίες στην επικοινωνία. Ορισμένοι φέρεται να έδιναν απαντήσεις άσχετες με τις ερωτήσεις που τους υποβάλλονταν, ενώ άλλοι δεν απαντούσαν καθόλου.
Η καθηγήτρια Jeon Ji-su που ήταν επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας του πανεπιστημίου Woosuk, δήλωσε στο BBC ότι οι ερευνητές είχαν λάβει υπόψη «μόνο τις μαρτυρίες ανθρώπων που ήταν σε θέση να περιγράψουν την κακοποίηση με ολοκληρωμένες προτάσεις». Αυτή η εξάρτηση από την προφορική μαρτυρία είχε ως αποτέλεσμα η αστυνομία να μην αναγνωρίσει ως θύματα ενοίκους που αντιμετώπιζαν μεγαλύτερες δυσκολίες στην επικοινωνία.
«Εάν τα θύματα εκφράζουν όσα έζησαν με διαφορετικό τρόπο από εκείνον που εμείς περιμένουμε, δεν θα έπρεπε το κράτος να καταβάλλει μεγαλύτερη προσπάθεια για να ακούσει τη φωνή τους;» αναρωτιέται ο Baek In-seong του Hansahoe, ενός συμβουλευτικού κέντρου για άτομα με αναπηρία που έχουν επιζήσει από περιστατικά σεξουαλικής βίας. Η αστυνομία ανέφερε ότι «αν και ενδέχεται να υπήρξαν ελλείψεις σε μεμονωμένες περιπτώσεις, αυτές δεν θα πρέπει να θεωρηθούν αντιπροσωπευτικές της έρευνας στο σύνολό της».
Εντύπωση προκαλεί πόσοι έσπευσαν στο πλευρό του κατηγορούμενου ζητώντας από τη δικαιοσύνη να επιδείξει επιείκεια. Πριν από την έκδοση της απόφασης, φέρεται να είχαν κατατεθεί στο δικαστήριο συνολικά 13 αιτήματα με τα οποία ζητούνταν επιεικής μεταχείριση του Κιμ. Σε ένα από αυτά, οργάνωση κοινωνικής πρόνοιας καλούσε το δικαστήριο να λάβει υπόψη τη «συνεισφορά του κατηγορουμένου στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας».
Στην απόφαση με την οποία κρίθηκε ένοχος ο Κιμ, ο δικαστής χαρακτήρισε την πράξη του «ιδιαίτερα κατακριτέα», επισημαίνοντας ότι, «παρά το επαγγελματικό του καθήκον να προστατεύει και να προασπίζεται τα δικαιώματα και τα συμφέροντα [των θυμάτων] και να αποτρέπει την κακοποίησή τους, εκμεταλλεύτηκε την ανισορροπία ισχύος» που υπήρχε στη σχέση του με τα θύματα, προκειμένου «να ικανοποιήσει τις δικές του σεξουαλικές επιθυμίες».
Δημόσια κατακραυγή και διαμαρτυρίες
Η υπόθεση συγκλονίζει την κοινή γνώμη στη Νότια Κορέα. Εγείρει ερωτήματα για το πώς κατέστη δυνατό να μην αποτραπεί εξαρχής η κακοποίηση. Ακόμη μεγαλύτερη εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι συνέβη παρά την αυστηροποίηση, το 2011, της νομοθεσίας για την προστασία των ατόμων με αναπηρία από τη σεξουαλική βία.
Την ίδια χρονιά έκανε πρεμιέρα η ταινία μυθοπλασίας «Dogani», η οποία βασίστηκε στην αληθινή ιστορία σεξουαλικής κακοποίησης σε σχολείο για κωφά παιδιά. Υπό το βάρος της έντονης δημόσιας κατακραυγής και των διαδηλώσεων που ακολούθησαν, το συγκεκριμένο σχολείο έκλεισε και θεσπίστηκε αυστηρότερο νομοθετικό πλαίσιο. Μεταξύ άλλων, θεσπίστηκαν ειδικότερες κατηγορίες σεξουαλικών αδικημάτων σε βάρος ατόμων με αναπηρία, αυστηρότερες ποινές όταν τα αδικήματα διαπράττονται από διευθυντές και εργαζομένους δομών, καθώς και κατάργηση της παραγραφής για ορισμένα αδικήματα βιασμού με θύματα άτομα με αναπηρία.
Στην περίπτωση του Saekdongwon, ωστόσο, η κακοποίηση συνεχίστηκε παρά τους τακτικούς ελέγχους που πραγματοποιούσε η κομητεία Ganghwa. Και αυτό γιατί όπως εξήγησε τοπικός αξιωματούχος στο BBC οι οι ελεγκτές δεν μιλούσαν με τους τρόφιμους. Προτιμούσαν απλά να ελέγχουν έγγραφα. Η χαρτούρα πάντα πιο εύκολη.