Για πρώτη φορά περισσότεροι από 100.000 άνθρωποι ηλικίας 100 ετών και άνω ζουν στην Ιαπωνία. Το ακόμη πιο εντυπωσιακό στοιχείο; Το 87,6% είναι γυναίκες. Και πίσω από το νέο ρεκόρ κρύβεται ένα ενδιαφέρον παράδοξο της γυναικείας μακροζωίας: ζούμε περισσότερο από τους άνδρες, αλλά όχι απαραίτητα περισσότερα χρόνια με καλή υγεία.
Αν θέλουμε να φανταστούμε πώς μοιάζει μια χώρα που μεγαλώνει –κυριολεκτικά– σε ηλικία, αρκεί να κοιτάξουμε προς την Ιαπωνία.
Για πρώτη φορά από τότε που ξεκίνησε η καταγραφή των σχετικών στοιχείων το 1963, ο αριθμός των ανθρώπων ηλικίας 100 ετών και άνω ξεπέρασε τις 100.000.
Σύμφωνα με τα νέα στοιχεία του ιαπωνικού Υπουργείου Υγείας, Εργασίας και Πρόνοιας, την 1η Σεπτεμβρίου 2026 ζούσαν στη χώρα 107.677 αιωνόβιοι, αριθμός αυξημένος κατά 7.914 μέσα σε μόλις έναν χρόνο. Πρόκειται μάλιστα για την 56η συνεχόμενη χρονιά κατά την οποία η Ιαπωνία καταγράφει νέο ρεκόρ.
Για να αντιληφθούμε πόσο έχει αλλάξει η εικόνα: το 1963 υπήρχαν στην Ιαπωνία μόλις 153 άνθρωποι άνω των 100 ετών. Οι αιωνόβιοι ξεπέρασαν τους 1.000 το 1981, τους 10.000 το 1998 και τους 50.000 το 2012.
Το 2026 έσπασαν πλέον και το φράγμα των 100.000.
Και σχεδόν 9 στους 10 είναι γυναίκες
Υπάρχει όμως ένας αριθμός που κάνει το νέο ρεκόρ ακόμη πιο ενδιαφέρον.
Από τους 107.677 αιωνόβιους της Ιαπωνίας, οι 94.298 είναι γυναίκες.
Δηλαδή το 87,6%.
Οι άνδρες ηλικίας 100 ετών και άνω είναι μόλις 13.379.
Η γηραιότερη σήμερα κάτοικος της Ιαπωνίας είναι η Φούγιο Κισιμότο, 114 ετών, ενώ ο γηραιότερος άνδρας είναι ο Χικάρου Κάτο, 112 ετών.
Η διαφορά αυτή δεν αποτελεί αποκλειστικά ιαπωνικό φαινόμενο. Οι γυναίκες τείνουν να ζουν περισσότερο από τους άνδρες σχεδόν παντού στον κόσμο, ένα πλεονέκτημα επιβίωσης που έχει καταγραφεί διαχρονικά και σε πολύ διαφορετικούς πληθυσμούς.
Το γιατί, όμως, παραμένει πολύ πιο περίπλοκο απ’ όσο θα θέλαμε.
Γιατί οι γυναίκες ζούμε περισσότερο;
Δεν υπάρχει μία απάντηση.
Οι επιστήμονες εξετάζουν έναν συνδυασμό γενετικών, ορμονικών, βιολογικών και συμπεριφορικών παραγόντων.
Μεταξύ των πιθανών εξηγήσεων βρίσκονται οι διαφορές στα φυλετικά χρωμοσώματα και στις ορμόνες, αλλά και διαφορετικά πρότυπα εμφάνισης ασθενειών μεταξύ ανδρών και γυναικών.
Τα οιστρογόνα έχουν επίσης μελετηθεί για τον πιθανό προστατευτικό ρόλο τους, μεταξύ άλλων στο καρδιαγγειακό και ανοσοποιητικό σύστημα. Ωστόσο, η επιστημονική εικόνα απέχει ακόμη από το να είναι τόσο απλή όσο «οι γυναίκες ζουν περισσότερο λόγω οιστρογόνων». Η μακροζωία προκύπτει από πολλούς παράγοντες που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.
Υπάρχει και η κοινωνική διάσταση. Οι κοινωνικές σχέσεις και η αποφυγή της απομόνωσης έχουν συσχετιστεί επανειλημμένα με καλύτερα αποτελέσματα υγείας και μικρότερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου, αν και ούτε αυτό από μόνο του εξηγεί το χάσμα μεταξύ των δύο φύλων.
Και κάπου εδώ φτάνουμε στο πραγματικά ενδιαφέρον παράδοξο.
Ζούμε περισσότερο. Αλλά πόσο από αυτόν τον χρόνο ζούμε καλά;
Το lifespan, δηλαδή πόσα χρόνια συνολικά ζούμε, δεν είναι το ίδιο με το healthspan: τα χρόνια κατά τα οποία ζούμε με καλή υγεία και λειτουργικότητα. Και οι γυναίκες φαίνεται να κερδίζουμε στο πρώτο, όχι απαραίτητα όμως και στο δεύτερο.
Επιστημονικές ανασκοπήσεις έχουν καταγράψει το λεγόμενο female health-survival paradox: οι γυναίκες κατά μέσο όρο ζουν περισσότερο, αλλά στα μεγαλύτερα χρόνια της ζωής τους εμφανίζουν μεγαλύτερη ευπάθεια και συχνά περνούν περισσότερα χρόνια με προβλήματα υγείας ή λειτουργικούς περιορισμούς.
Με άλλα λόγια, περισσότερα χρόνια ζωής δεν σημαίνουν αυτομάτως και περισσότερα χρόνια καλής ζωής. Και αυτό μετατρέπει τη γυναικεία μακροζωία από ένα εντυπωσιακό στατιστικό σε ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα δημόσιας υγείας.
Γιατί αν όλο και περισσότερες γυναίκες φτάνουμε στα 80, στα 90 ή ακόμη και στα 100, το ερώτημα δεν μπορεί να είναι μόνο πώς θα ζήσουμε περισσότερο. Πρέπει να είναι και πώς θα φτάσουμε μέχρι εκεί με καλύτερη υγεία, μεγαλύτερη ανεξαρτησία, οικονομική ασφάλεια και ποιότητα ζωής.
Η ίδια η Ιαπωνία έχει ήδη στραφεί προς αυτή την κατεύθυνση. Η χώρα έχει θέσει ως εθνικό στόχο την αύξηση του προσδόκιμου υγιούς ζωής, καθώς η μεγάλη μακροζωία του πληθυσμού της συνοδεύεται από τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις.
Γιατί οι 107.677 αιωνόβιοι είναι αναμφίβολα ένα εντυπωσιακό ρεκόρ.
Οι 94.298 γυναίκες ανάμεσά τους, όμως, μας θυμίζουν ότι η επόμενη μεγάλη συζήτηση για τη μακροζωία ίσως δεν αφορά το πόσα χρόνια μπορούμε να προσθέσουμε στη ζωή μας. Αφορά το πόση ζωή μπορούμε να προσθέσουμε σε αυτά τα χρόνια.